Staverje Spellen

Een tijdje geleden kwam Doarmer in gesprek met iemand over " de spelling der Nederlandsche taal ". Aanleiding was het zoveelste artikel in de pers over de slechte lees- en schrijfvaardigheid van de jeugd. De gesprekspartner kwam met de in zijn ogen simpele oplossing " schrijf zoals je het uitspreekt " en dan zouden alle problemen zo verdwijnen. Doarmer heeft in zijn lange leven deze oplossing al vaker gehoord, maar ligt dat wel zo simpel? Nemen we als voorbeeld de zin " wij lopen door de regen ". In grote delen van Nederland zou men deze zin dan zo spellen " wij lopu door regun ". Maar hoe zit dat in de oostelijke delen van het land? Ook kan de r een probleem zijn want hoe wordt deze r uitgesproken? In het oosten zou men de neiging hebben " meneer " als " munee " te spellen. De r rolt daar beslist niet. En hoe zit het met de z in Amsterdam? Ook vergeet men dat spellingen vaak samenhangen tussen woorden laten zien. In het Duits is Hände het meervoud van Hand. Als men het zou spellen als Hende dan is de samenhang minder duidelijk. Geen wonder dat het Duits met al die klinkerwisselingen tussen enkelvoud en meervoud de Umlaut gebruikt. Een voorbeeld hiervan is ook het Friese woord voor dag namelijk "dei ". Dit woord wordt uitgesproken als "dai". Donderdag is tongersdei en verjaardag is jierdei. Dat ziet er toch logisch uit maar nu de uitspraak, tongersdei wordt uitgesproken als "tonsju" en jierdei als "jidju". De spelling laat de samenhang zien, de uitspraak niet.

Djip Diep

Laatst las Doarmer weer een discussie over de uitspraak " ken uzelf ". Voor veel mensen is dit een belangrijke opdracht om zo bewuster in het leven te staan bijvoorbeeld bij het maken van keuzes. Voor Doarmer blijft het echter altijd verbonden met de vraag ' hoe diep wil je in jezelf graven? '. Natuurlijk zijn er mensen die te oppervlakkig blijven bij het analyseren van hun motieven, maar wat is diep genoeg? Doarmer denkt dat voor iedereen hier een grens ligt en dat de opdracht " ken uzelf " eigenlijk onhaalbaar is.

Neat dwaan Niets doen

Momenteel is Doarmer zeer inactief. Noodgedwongen zullen buitenstaanders zeggen, maar dat is wel een negatieve benadering. Activiteit is niet beter dan inactiviteit, hoewel onze op hol gedraaide maatschappij dat wel propageert. Doarmer citeert de filosoof Byung-Chul Han " Het leven krijgt zijn glans pas door de inactiviteit. Raken wij de inactiviteit als vermogen kwijt, dan lijken we op een machine die alleen hoeft te functioneren. "

In groede Een litteken

Doarmer is weer thuis uit het ziekenhuis, waar hij een bypass heeft gekregen. Als herinnering aan zijn verblijf aldaar hebben ze hem een groot litteken op zijn borst meegegeven, wat op zich wel goed past bij een Friese krijger.

Nijsgjirrich Interessant

 

                                           It bliuwt nijsgjirrich/ Het blijft interessant 

Njoggende Negende

                                       In bernsbern berne! / Een kleinkind geboren!

Tsjusterje Donker worden

Ik wit net wat sil it betsjutte

dat ik sa drôvich bin

in mearke út oerâlde tiden

dat komt my net út it sin

de loft is kâld en it tsjustert 

en rêstich streamt de Rijn.

Famkes Meisjes

Twa famkes op wei

lâns it sânpaad

de iene jout rjochting oan 

strieljend, Bregje

de oare harket en fytst

Sinne mei lytse sturtjes

yn it ljocht fan'e sinne

de beam noeget swiet fan fierrens

Twee meisjes op weg

langs het zandpad

de ene geeft richting aan

stralend, Bregje

de andere luistert en fietst

Sinne met kleine staartjes

in het licht van de zon

van verre nodigt  de boom zoetjes uit

Tosken Tanden

Tegenwoordig is er een hele discussie over de wolf. Moet dit dier niet een halt toegeroepen worden, want de arme schapen lopen gevaar. Hanteren wij hier echter niet een dubbele standaard, want de hond komt overal mee weg, terwijl dat beest zich niet alleen beperkt tot schapen maar ook zijn tanden graag in mensen zet. Dat heeft Doarmer vandaag aan den lijve ondervonden. Terugkomend van zijn hardlooprondje werd hij nota bene op de hoek van zijn eigen straat door een grote hond ,die plotseling door een hoge heg sprong, gebeten. Het was een waarlijke Garmr. Doarmer schopte maar raakte hem niet goed want de lafaard vluchtte meteen door de heg terug. Overal bloed en het dier had ook een stuk vel van Doarmers arm meegenomen. Intussen heeft Doarmer al een nieuw stuk vel bij bol.com besteld, maar toch de Partij voor de Dieren kan zijn stem wel vergeten.

Promkje Pruimen

 

Laitsje Lachen

 

Dit is een foto van een voorouder. Hij is geboren in 1844 en Doarmer schat dat deze foto zo omstreeks 1900 gemaakt is. Opvallend bij deze oude beelden is dat je eigenlijk nooit lachende mensen ziet, iedereen kijkt " streng ". Men heeft verschillende theorieën waarom dat zo is. Een simpele opvatting is dat het samenhangt met de sluitertijd van de oude fototoestellen. Men moest " bevroren " in de camera kijken en dat is lachend erg moeilijk.

Sprutsen skreaun printe Gesproken geschreven gedrukt

Wat ons in verwarring brengt, is natuurlijk de uniforme gedaante waarin de woorden ons gesproken, geschreven of gedrukt tegemoet treden. Want hun gebruik staat ons niet zo helder voor ogen. En met name niet wanneer wij filosoferen!

Wittgenstein: Filosofische Onderzoekingen

Om een voorbeeld van Wittgenstein zelf te nemen, het woordje "is" in " twee plus twee is vier" heeft een andere betekenis in de zin "de roos is rood". 

It petear Het gesprek

De een: Je moet in het leven de lat altijd hoog leggen, maar nooit voor jezelf altijd voor de                ander, want de ander, daar gaat het om.

De ander: Ik zal in mijn leven altijd jouw best doen.

De een: Ok, als jij mijn best doet, doe ik jouw best.

Betizing Verwarring

Vandaag las Doarmer op de filosofiekalender de volgende uitspraak van Auguste Comte: " Alleen de mensheid bestaat............. het begrip individu is slechts een abstractie van onze intelligentie ". Dit bracht Doarmer een beetje in verwarring, want hij moest denken aan de filosofische strijd tussen Nominalisten en Realisten in de Middeleeuwen en vanuit nominalistisch standpunt zou je ook het tegenovergestelde kunnen beweren.

In rook en in lûd Een geur en een geluid

Zo ook geldt het volgende. 'Er is een geur' betekent dat een geur' wordt geroken, 'er is een geluid' betekent dat een geluid wordt gehoord en als er een kleur of vorm is, wordt deze waargenomen door het gezichtsvermogen of de tastzin. Alleen in deze zin kan ik deze en soortgelijke stellingen begrijpen.............Hun zijn is waargenomen worden en het is niet mogelijk dat ze op enige wijze bestaan buiten de geesten, oftewel de denkende dingen die ze waarnemen.

George Berkeley (1685-1753)

Grutskens Trots

De verwaarlozing van het thymotische maakt heel veel aspecten van het menselijke gedrag onbegrijpelijk.......... Zodra er bij individuen of groepen ' symptomen ' optreden als trots, verontwaardiging, woede, ambitie, grote geldingsdrang en acute strijdvaardigheid, neemt de vertegenwoordiger van de thymos-negerende cultuur zijn toevlucht tot het idee dat deze lieden wel het slachtoffer moeten zijn van een neurotisch complex.......Wanneer men van de trots zegt dat hij de vader is van alle ondeugden, dan spreekt men daarmee de overtuiging uit dat de mens geschapen is om te gehoorzamen.

Peter Sloterdijk

De doar De deur

Enige tijd geleden schreef Doarmer dat hij maximaal drie problemen in zijn leven toelaat. Eén probleem was de deur van een keukenkastje die maar niet recht wilde hangen. Dat probleem is inmiddels opgelost en er is dus ruimte voor een nieuw probleem. Doarmer twijfelt nog tussen een mondiaal probleem of een persoonlijk probleem. Voordeel van het eerste is dat het vaak onoplosbaar is en dan hoeft hij niet steeds op zoek naar een vervangend probleem.

Barre Gebeuren

Zoals reeds genoemd, de filosoof Wittgenstein komt met de uitspraak " Die Welt ist alles was der Fall ist ". Er gebeurt van alles op de wereld, maar hebben wij daar invloed op? Soms wel , als Doarmer besluit om vanavond hutspot te eten en geen macaroni, dan is dat het geval. Sommige filosofen en hersenwetenschappers zullen echter zeggen dat zo'n beslissing van Doarmer volkomen gedetermineerd is en dat hij daarom eigenlijk geen invloed heeft op die beslissing en dat er geen sprake is van een vrije wil. Voor Doarmer is dat echter een semantische kwestie, wat verstaat men onder " vrije wil " en wat is het " ik " die de beslissingen neemt ? Hoe dan ook er gebeuren dingen waarop Doarmer beslist geen invloed heeft en die kunnen dan problematisch zijn. En daar duikt die vrije wil weer op, Doarmer is er een groot voorstander van om het aantal problemen beperkt te houden. Dus er gebeurt veel maar de mens bepaalt of het een probleem is en daarbij is het verstandig een grens te stellen. Hij persoonlijk vindt drie problemen genoeg. Momenteel probeert hij bijvoorbeeld een deur van een keukenkast recht te krijgen en dat lukt niet goed. Dat is al één probleem en hij kan er dus nog twee bij hebben. Daarna is het stop, als dan iemand bijvoorbeeld zegt " wij hebben een stikstofprobleem " dan antwoordt Doarmer " jij hebt dat probleem want ik zit al vol, je moet wachten tot ik het keukenkastje gerepareerd heb, daarna kan ik het misschien als probleem toelaten ". Doarmer adviseert wel een aantal problemen te houden, want een leven zonder een enkel probleem is een verschrikking, dat is geen leven. 

De wrâld De wereld

In hun gevecht met de taal hebben filosofen de neiging een eigen definitie aan begrippen te geven of zelfs nieuwe begrippen te introduceren. Heidegger is hiervan een berucht voorbeeld. Voor de lezer die probeert hun gedachtengang te volgen is dat wel eens moeilijk en soms ook verwarrend. Zo las Doarmer vandaag op de filosofiekalender de uitspraak van Nietzsche " er bestaan geen feiten, alleen interpretaties ". Als men dit vergelijkt met de uitspraak van Wittgenstein " de wereld is alles, wat het geval is " dan zou men kunnen denken dat beide filosofen een tegengestelde mening hebben, terwijl ze precies hetzelfde bedoelen.

Wrakselje Worstelen

Momenteel leest Doarmer " Over het wezen van de menselijke vrijheid " van de filosoof Friedrich Schelling (1775-1854). Hij vindt het een nogal warrig maar ook vermakelijk en interessant werk. Schelling schrijft over het al dan niet hebben van een vrije wil en daarmee samenhangend over het kwaad in de wereld. De man worstelt echt met dit probleem. Later zal Nietzsche dit heel anders benaderen. Het Kwade bestaat niet en ook het Goede niet. Natuurlijk verricht de mens handelingen en of deze handelingen goed of kwaad zijn is relatief, het is een menselijk oordeel. De vraag of de mens een vrije wil heeft staat dus los van het zogenaamde Kwaad in de wereld. De wereld is gewoon en als de inbreker gepakt wordt is dat goed voor degene bij wie ingebroken is en slecht voor de inbreker en of de inbreker inbreekt uit vrije wil of omdat hij daartoe gedetermineerd is, dat is een ander probleem.