Grien Groen

Doarmer ziet een tafel . Wat is zien dan eigenlijk? Krijgt hij hij dan informatie over de tafel geleverd door het licht? Zet hij zelf deze informatie om in beeld? De informatie is altijd achterhaald, want licht heeft "even" tijd nodig om van de tafel Doarmer te bereiken. In wezen speelt het Ding an sich van Kant weer een rol. Wat is de tafel onafhankelijk van waarneming? Is de tafel groen? Voor Doarmer wel , niet voor een wezen dat geen kleuren kan zien. Voor Doarmer is de zware eiken tafel ondoordringbaar, bepaalde elementaire deeltjes gaan er zo doorheen. Elementair bekeken, kan Doarmer de tafel eigenlijk niet eens aanraken, er blijft altijd een "kleine" afstand. Doarmer zou niet zeggen, dat de werkelijkheid een illusie is, maar het is wel een menselijke werkelijkheid. Vraag is of ons verstand ooit iets buiten deze menselijke werkelijkheid kan beredeneren. Men probeert het wel en Doarmer vindt dat ook erg interessant.

Feiligens Veiligheid

Bestaat retrocausaliteit? Wordt de toestand van een kwantumdeeltje in superpositie beïnvloed door een toekomstige handeling? En wat zou dat zeggen over de tijd? Die superpositie gaat een rol spelen bij kwantum computers die werken met qubits. En wat betekent dat voor de veiligheid van wachtwoorden? Bij al die onzekerheden geldt de oude wijsheid "kennis vermeerdert smart".

Stavering Spelling

Links staat 17de eeuws Fries. Spelling verandert nogal eens. Doarmer wordt daarmee voortdurend geconfronteerd omdat zijn achternaam verkeerd wordt uitgesproken. Maar om nu bij elke spellingsverandering je achternaam aanpassen is ook wat vreemd.
 

De tiid hâldt gjin skoft De tijd vliegt

Vliegt de tijd wel of leven we in een vierdimensionaal blok universum, waarin de tijd helemaal niet vliegt, maar het verleden, heden en de toekomst " naast elkaar " bestaan? Driedimensionaal bekeken, als je in plaats A bent, ben je niet in plaats B, maar plaats B bestaat wel. Is het voortschrijden van de tijd een illusie? Ervaart ons bewustzijn zo die vierde dimensie? Maken we ons levenspad ( Sartre ) of ontdekken we dat levenspad? En hoe zit het dan met de tweede hoofdwet van de thermodynamica? Tja dat zijn voor Doarmer belangrijke kwesties en daar hoor je de politici nooit over.

Njoer Angstaanjagend

Terwijl de geschiedenis ons leert dat het in elke tijd weer anders is geweest, doet de filosofie haar best ons tot het inzicht te brengen, dat alles ten allen tijde volstrekt hetzelfde was, is, en blijven zal.

Schopenhauer 

De omstandigheden veranderen, maar de mens blijft hetzelfde. Schopenhauer noemt de mens in de grond van de zaak " een wild, angstaanjagend dier".

De wrâld De wereld

Kan Doarmer naar de wereld kijken zoals een toeschouwer naar een toneelstuk? Behoort het "ik" , wat dat ook moge zijn, tot de wereld of is het een buitenstaander? Is Doarmer hoe dan ook onderdeel van het toneelstuk? Is objectiviteit wel mogelijk? Kan een mens opgebouwd uit hetzelfde materiaal als de planeten en de sterren en alles de kosmos als een afgezonderde entiteit bekijken?

Nijjierwinskje Nieuwjaarwensen

 

Doarmer winsket jimme allegearre in sûn, krigel, nijsgjirrich en fansels lokkich 2026/ Doarmer wenst jullie allemaal een gezond, strijdbaar, interessant en natuurlijk gelukkig 2026.

Kliuwe Klimmen

Mijn uitspraken verhelderen daardoor dat iemand die mij begrijpt uiteindelijk ziet dat ze onzinnig zijn...............Hij moet zogezegd de ladder weggooien nadat hij erop naar boven is geklommen.

Wittgenstein

Eartiids Vroeger

https://youtube.com/watch?v=unKbjV2nHwk&si=5T4FiMZ7xNJJ4esJ 

Snoadens Vernuft

En enkel waar de mens met de mens praat, enkel in de spraak, een gemeenschappelijke act, ontstaat het vernuft.

Ludwig Feuerbach

Voor Doarmer klinkt dit heel logisch. Hij heeft dan ook moeite met het spreekwoord " spreken is zilver, zwijgen is goud". Dat is een advies voor gluiperds, maar leidt niet tot vernuft.

In nuvere fûgel Een vreemde vogel

 

Hjerstblêd Herfstblad

Et je m'en vais

Au vent mauvais

Qui m'emporte

Deçà, delà,

Pareil à la

Feuille morte

Verlaine

Efter de pûst Buiten adem

                                  Efter de pûst nei it boartsjen/ buiten adem na het spelen

De hûn De hond

Als hardloper heeft Doarmer zijn leven lang een natuurlijke vijand gehad, de loslopende hond. De laatste tijd merkt hij een nieuwe trend op, mensen hebben niet meer één hond, maar twee of zelfs meer en vaak zit er één aan de lijn, meestal de kleinste en de andere loopt los. Wat de gedachte hierachter is, blijft voor Doarmer een raadsel, maar het is wel vervelend. Hij is dan ook een voorstander van het invoeren van een maximum grootte voor honden.

Harkje Luisteren

 

                               Dit las Doarmer ergens op een hotelkamer in Fryslân

Weiwurde Verdwijnen

Tja 

Skerp as in knyft Scherp als een mes

Doarmer is altijd onder de indruk van Middeleeuwse nominalistische filosofen zoals William van Ockham en Johannes Buridanus ( beide 14de eeuw ). Opvallend vindt hij hun "moderne" opvattingen. Ockham is bekend door "het scheermes van Ockham" en Buridanus door "de ezel van Buridanus". Vooral het scheermes is nog steeds actueel.

Nijsgjirrich Interessant

Doarmer winsket eltsenien in nijsgjirrich 2025/Doarmer wenst iedereen een interessant 2025

Te lyts Te klein

Doarmer vindt de militieregisters uit de 19de eeuw altijd interessant, want daar krijgt men een indruk hoe de mannelijke voorouders eruit zagen, bijvoorbeeld lengte, oog- en haarkleur. Opvallend is hoe klein men in die tijd was. Veel mannen haalden de 1.70 m niet. Nu is Doarmer niet zo groot, maar dat gold niet voor zijn voorouders uit die tijd. Die waren steeds zo tussen de 1.77 en 1.79 m en dat was toen zeer behoorlijk. Wanneer was je nu te klein voor de dienstplicht? Doarmer las dat een streekgenoot van 1.59 m goedgekeurd werd maar iemand van 1.52 m werd te klein bevonden. Daartussen lag blijkbaar de grens. Overigens de voorouders van Doarmer in die tijd werden goedgekeurd maar gingen niet in dienst, ze huurden een vervanger in. 

Tsien Tien

 Hjoed is Doarmer jitris pake wurden. It famke hjit Ise/ vandaag is Doarmer nog eens opa geworden. Het meisje heet Ise.

Tinzen Gedachten

Gisteren hoorde Doarmer dat hij een prijs gewonnen had, een boek. Hij kreeg de prijs van het Filosofie Magazine omdat hij de mooiste gedachte had opgestuurd n.a.v. de filosofie van Sartre. Vooral de formulering " mooiste gedachte " sprak Doarmer aan. Kijk zo'n boek is bijzaak. 

Miel Maaltijd

 

Ynstjoerd Ingezonden

Jaren geleden heeft Doarmer het onderstaand ingezonden naar een wedstrijd voor gedichten. Helaas werd het gedicht niet geplaatst. Het thema was " as nimmen sjocht ", hetgeen betekent " als niemand ziet ".

As nimmen sjocht

heinebalje ik mei de helpleaze moanne.

As nimmen sjocht

flean ik mei flechtsjende wynen.

As nimmen sjocht

skodzje ik de skruten ierde.

As nimmen sjocht

sjoch ik, in boartsjend bern.

Oersetting/ Vertaling:

Als niemand ziet

kaatsebal  ik met de hulpeloze maan.

Als niemand ziet

vlieg ik met vluchtende winden.

Als niemand ziet

schud ik de schuchtere aarde.

Als niemand ziet

zie ik, een spelend kind.

Krigel Energiek

             Doarmer winsket eltsenien in noflike midswinter en in lokkich en krigel 2024

Staverje Spellen

Een tijdje geleden kwam Doarmer in gesprek met iemand over " de spelling der Nederlandsche taal ". Aanleiding was het zoveelste artikel in de pers over de slechte lees- en schrijfvaardigheid van de jeugd. De gesprekspartner kwam met de in zijn ogen simpele oplossing " schrijf zoals je het uitspreekt " en dan zouden alle problemen zo verdwijnen. Doarmer heeft in zijn lange leven deze oplossing al vaker gehoord, maar ligt dat wel zo simpel? Nemen we als voorbeeld de zin " wij lopen door de regen ". In grote delen van Nederland zou men deze zin dan zo spellen " wij lopu door regun ". Maar hoe zit dat in de oostelijke delen van het land? Ook kan de r een probleem zijn want hoe wordt deze r uitgesproken? In het oosten zou men de neiging hebben " meneer " als " munee " te spellen. De r rolt daar beslist niet. En hoe zit het met de z in Amsterdam? Ook vergeet men dat spellingen vaak samenhangen tussen woorden laten zien. In het Duits is Hände het meervoud van Hand. Als men het zou spellen als Hende dan is de samenhang minder duidelijk. Geen wonder dat het Duits met al die klinkerwisselingen tussen enkelvoud en meervoud de Umlaut gebruikt. Een voorbeeld hiervan is ook het Friese woord voor dag namelijk "dei ". Dit woord wordt uitgesproken als "dai". Donderdag is tongersdei en verjaardag is jierdei. Dat ziet er toch logisch uit maar nu de uitspraak, tongersdei wordt uitgesproken als "tonsju" en jierdei als "jidju". De spelling laat de samenhang zien, de uitspraak niet.

Djip Diep

Laatst las Doarmer weer een discussie over de uitspraak " ken uzelf ". Voor veel mensen is dit een belangrijke opdracht om zo bewuster in het leven te staan bijvoorbeeld bij het maken van keuzes. Voor Doarmer blijft het echter altijd verbonden met de vraag ' hoe diep wil je in jezelf graven? '. Natuurlijk zijn er mensen die te oppervlakkig blijven bij het analyseren van hun motieven, maar wat is diep genoeg? Doarmer denkt dat voor iedereen hier een grens ligt en dat de opdracht " ken uzelf " eigenlijk onhaalbaar is.

Neat dwaan Niets doen

Momenteel is Doarmer zeer inactief. Noodgedwongen zullen buitenstaanders zeggen, maar dat is wel een negatieve benadering. Activiteit is niet beter dan inactiviteit, hoewel onze op hol gedraaide maatschappij dat wel propageert. Doarmer citeert de filosoof Byung-Chul Han " Het leven krijgt zijn glans pas door de inactiviteit. Raken wij de inactiviteit als vermogen kwijt, dan lijken we op een machine die alleen hoeft te functioneren. "

In groede Een litteken

Doarmer is weer thuis uit het ziekenhuis, waar hij een bypass heeft gekregen. Als herinnering aan zijn verblijf aldaar hebben ze hem een groot litteken op zijn borst meegegeven, wat op zich wel goed past bij een Friese krijger.

Nijsgjirrich Interessant

 

                                           It bliuwt nijsgjirrich/ Het blijft interessant 

Njoggende Negende

                                       In bernsbern berne! / Een kleinkind geboren!

Tsjusterje Donker worden

Ik wit net wat sil it betsjutte

dat ik sa drôvich bin

in mearke út oerâlde tiden

dat komt my net út it sin

de loft is kâld en it tsjustert 

en rêstich streamt de Rijn.

Famkes Meisjes

Twa famkes op wei

lâns it sânpaad

de iene jout rjochting oan 

strieljend, Bregje

de oare harket en fytst

Sinne mei lytse sturtjes

yn it ljocht fan'e sinne

de beam noeget swiet fan fierrens

Twee meisjes op weg

langs het zandpad

de ene geeft richting aan

stralend, Bregje

de andere luistert en fietst

Sinne met kleine staartjes

in het licht van de zon

van verre nodigt  de boom zoetjes uit

Tosken Tanden

Tegenwoordig is er een hele discussie over de wolf. Moet dit dier niet een halt toegeroepen worden, want de arme schapen lopen gevaar. Hanteren wij hier echter niet een dubbele standaard, want de hond komt overal mee weg, terwijl dat beest zich niet alleen beperkt tot schapen maar ook zijn tanden graag in mensen zet. Dat heeft Doarmer vandaag aan den lijve ondervonden. Terugkomend van zijn hardlooprondje werd hij nota bene op de hoek van zijn eigen straat door een grote hond ,die plotseling door een hoge heg sprong, gebeten. Het was een waarlijke Garmr. Doarmer schopte maar raakte hem niet goed want de lafaard vluchtte meteen door de heg terug. Overal bloed en het dier had ook een stuk vel van Doarmers arm meegenomen. Intussen heeft Doarmer al een nieuw stuk vel bij bol.com besteld, maar toch de Partij voor de Dieren kan zijn stem wel vergeten.

Promkje Pruimen

 

Laitsje Lachen

 

Dit is een foto van een voorouder. Hij is geboren in 1844 en Doarmer schat dat deze foto zo omstreeks 1900 gemaakt is. Opvallend bij deze oude beelden is dat je eigenlijk nooit lachende mensen ziet, iedereen kijkt " streng ". Men heeft verschillende theorieën waarom dat zo is. Een simpele opvatting is dat het samenhangt met de sluitertijd van de oude fototoestellen. Men moest " bevroren " in de camera kijken en dat is lachend erg moeilijk.

Sprutsen skreaun printe Gesproken geschreven gedrukt

Wat ons in verwarring brengt, is natuurlijk de uniforme gedaante waarin de woorden ons gesproken, geschreven of gedrukt tegemoet treden. Want hun gebruik staat ons niet zo helder voor ogen. En met name niet wanneer wij filosoferen!

Wittgenstein: Filosofische Onderzoekingen

Om een voorbeeld van Wittgenstein zelf te nemen, het woordje "is" in " twee plus twee is vier" heeft een andere betekenis in de zin "de roos is rood". 

It petear Het gesprek

De een: Je moet in het leven de lat altijd hoog leggen, maar nooit voor jezelf altijd voor de                ander, want de ander, daar gaat het om.

De ander: Ik zal in mijn leven altijd jouw best doen.

De een: Ok, als jij mijn best doet, doe ik jouw best.

Betizing Verwarring

Vandaag las Doarmer op de filosofiekalender de volgende uitspraak van Auguste Comte: " Alleen de mensheid bestaat............. het begrip individu is slechts een abstractie van onze intelligentie ". Dit bracht Doarmer een beetje in verwarring, want hij moest denken aan de filosofische strijd tussen Nominalisten en Realisten in de Middeleeuwen en vanuit nominalistisch standpunt zou je ook het tegenovergestelde kunnen beweren.

In rook en in lûd Een geur en een geluid

Zo ook geldt het volgende. 'Er is een geur' betekent dat een geur' wordt geroken, 'er is een geluid' betekent dat een geluid wordt gehoord en als er een kleur of vorm is, wordt deze waargenomen door het gezichtsvermogen of de tastzin. Alleen in deze zin kan ik deze en soortgelijke stellingen begrijpen.............Hun zijn is waargenomen worden en het is niet mogelijk dat ze op enige wijze bestaan buiten de geesten, oftewel de denkende dingen die ze waarnemen.

George Berkeley (1685-1753)

Grutskens Trots

De verwaarlozing van het thymotische maakt heel veel aspecten van het menselijke gedrag onbegrijpelijk.......... Zodra er bij individuen of groepen ' symptomen ' optreden als trots, verontwaardiging, woede, ambitie, grote geldingsdrang en acute strijdvaardigheid, neemt de vertegenwoordiger van de thymos-negerende cultuur zijn toevlucht tot het idee dat deze lieden wel het slachtoffer moeten zijn van een neurotisch complex.......Wanneer men van de trots zegt dat hij de vader is van alle ondeugden, dan spreekt men daarmee de overtuiging uit dat de mens geschapen is om te gehoorzamen.

Peter Sloterdijk

De doar De deur

Enige tijd geleden schreef Doarmer dat hij maximaal drie problemen in zijn leven toelaat. Eén probleem was de deur van een keukenkastje die maar niet recht wilde hangen. Dat probleem is inmiddels opgelost en er is dus ruimte voor een nieuw probleem. Doarmer twijfelt nog tussen een mondiaal probleem of een persoonlijk probleem. Voordeel van het eerste is dat het vaak onoplosbaar is en dan hoeft hij niet steeds op zoek naar een vervangend probleem.

Barre Gebeuren

Zoals reeds genoemd, de filosoof Wittgenstein komt met de uitspraak " Die Welt ist alles was der Fall ist ". Er gebeurt van alles op de wereld, maar hebben wij daar invloed op? Soms wel , als Doarmer besluit om vanavond hutspot te eten en geen macaroni, dan is dat het geval. Sommige filosofen en hersenwetenschappers zullen echter zeggen dat zo'n beslissing van Doarmer volkomen gedetermineerd is en dat hij daarom eigenlijk geen invloed heeft op die beslissing en dat er geen sprake is van een vrije wil. Voor Doarmer is dat echter een semantische kwestie, wat verstaat men onder " vrije wil " en wat is het " ik " die de beslissingen neemt ? Hoe dan ook er gebeuren dingen waarop Doarmer beslist geen invloed heeft en die kunnen dan problematisch zijn. En daar duikt die vrije wil weer op, Doarmer is er een groot voorstander van om het aantal problemen beperkt te houden. Dus er gebeurt veel maar de mens bepaalt of het een probleem is en daarbij is het verstandig een grens te stellen. Hij persoonlijk vindt drie problemen genoeg. Momenteel probeert hij bijvoorbeeld een deur van een keukenkast recht te krijgen en dat lukt niet goed. Dat is al één probleem en hij kan er dus nog twee bij hebben. Daarna is het stop, als dan iemand bijvoorbeeld zegt " wij hebben een stikstofprobleem " dan antwoordt Doarmer " jij hebt dat probleem want ik zit al vol, je moet wachten tot ik het keukenkastje gerepareerd heb, daarna kan ik het misschien als probleem toelaten ". Doarmer adviseert wel een aantal problemen te houden, want een leven zonder een enkel probleem is een verschrikking, dat is geen leven. 

De wrâld De wereld

In hun gevecht met de taal hebben filosofen de neiging een eigen definitie aan begrippen te geven of zelfs nieuwe begrippen te introduceren. Heidegger is hiervan een berucht voorbeeld. Voor de lezer die probeert hun gedachtengang te volgen is dat wel eens moeilijk en soms ook verwarrend. Zo las Doarmer vandaag op de filosofiekalender de uitspraak van Nietzsche " er bestaan geen feiten, alleen interpretaties ". Als men dit vergelijkt met de uitspraak van Wittgenstein " de wereld is alles, wat het geval is " dan zou men kunnen denken dat beide filosofen een tegengestelde mening hebben, terwijl ze precies hetzelfde bedoelen.

Wrakselje Worstelen

Momenteel leest Doarmer " Over het wezen van de menselijke vrijheid " van de filosoof Friedrich Schelling (1775-1854). Hij vindt het een nogal warrig maar ook vermakelijk en interessant werk. Schelling schrijft over het al dan niet hebben van een vrije wil en daarmee samenhangend over het kwaad in de wereld. De man worstelt echt met dit probleem. Later zal Nietzsche dit heel anders benaderen. Het Kwade bestaat niet en ook het Goede niet. Natuurlijk verricht de mens handelingen en of deze handelingen goed of kwaad zijn is relatief, het is een menselijk oordeel. De vraag of de mens een vrije wil heeft staat dus los van het zogenaamde Kwaad in de wereld. De wereld is gewoon en als de inbreker gepakt wordt is dat goed voor degene bij wie ingebroken is en slecht voor de inbreker en of de inbreker inbreekt uit vrije wil of omdat hij daartoe gedetermineerd is, dat is een ander probleem.

Bernsbern Kleinkinderen

 

It lykwicht Het evenwicht

Zoals trouwe lezers van deze blog wel weten , Doarmer heeft het probleem dat het hem altijd meezit in het leven. Zo heeft hij nu weer een geschenkenbon ter waarde van 500 euro gewonnen. Sommigen vragen zich natuurlijk af, waarom is dat een probleem. Nu dat ligt wel iets ingewikkelder dan het op het eerste gezicht lijkt. Doarmer is een gelovig mens en hij gelooft dat er een soort kosmisch evenwicht bestaat . Dus de hoeveelheid geluk is even groot als de hoeveelheid ongeluk. Doarmer ziet en leest in de media dat er veel mensen zijn die het altijd tegenzit en hij vraagt zich wel eens af of hij de oorzaak daarvan is of dat hij last heeft van een dolgedraaid schuldgevoel.

Fjouwer Vier

 

In problematysk libben Een problematisch leven

Veel mensen hebben tegenwoordig problemen, tenminste als je kranten, tijdschriften, tv enzovoort mag geloven. Er duiken ook allemaal aandoeningen op waar Doarmer nog nooit van gehoord had, maar ja hij weet ook niet zoveel. Gelukkig kun je volop geholpen worden, therapieën, begeleiding en natuurlijk medicijnen , overal worden ze aangeboden. Doarmer heeft zich daarom afgevraagd welke problemen hij heeft, financieel, psychisch, lichamelijk, mondiaal . En inderdaad ook Doarmer heeft problemen, na het lezen van een boek probeert hij het verschil te begrijpen tussen het transcendentaal subject bij Kant en de actor bij Bruno Latour en dat is problematisch. Zo ziet u maar weer, er is veel ellende op de wereld waar men geen weet van heeft.

Near Drukkend

Hjoed hat Doarmer in eintsje hurdrûn, hy kin it net litte mar it wie vrij near en hy tocht om't it tongersdei is soe it wol efkes tongerje meie. De loft is yn elts gefal glei. Sa dat wie Doarmer's waarpraatsje.

Vandaag heeft Doarmer een stukje hardgelopen, hij kan het niet laten maar het was tamelijk drukkend en hij dacht omdat het donderdag is zou het wel even mogen donderen. De lucht voorspelt dat in elk geval. Zo dat was Doarmer's weerpraatje.

De brêge De brug

                                                   De brêge sjoen fan de Sweedske side.

Foar bern Voor kinderen

 

Jild Geld

Doarmer hat yn Praag west, in tige moaie stêd, mar it jild! It lân hat de kroan, de lju lykwols wurde it leafst mei euros betelle en dat fernuveret Doarmer net. In konsumpsje kostet omrekkene bygelyks fjouwer euro, mar men freget sa seis euro fyftich!

Nuver Merkwaardig

Het kan verkeren. Zo las Doarmer vandaag dat er een stripboek uitkomt over de filosofie van Nietzsche , speciaal bedoeld voor tienjarigen. Dat had hij nooit kunnen denken toen hij ruim 50 jaar geleden voor het eerst een werk van deze filosoof las en meteen onder de indruk kwam. In die tijd had men nogal merkwaardige ideeën over deze filosoof, vooral gepropageerd door lieden die uiteraard geen letter van hem hadden gelezen. Dat laatste verschijnsel is ook eeuwig.

Dookje Tutoyeren

Tegenwoordig wordt er bij een begroeting nauwelijks meer gekust en Doarmer hoorde op het nieuws dat ook het geven van een hand problematisch wordt. Doarmer wil nog een stap verder gaan, hij wil ook het tutoyeren afschaffen. Daarmee houdt men ook in de taal afstand en taal moet toch in enige mate de feitelijke situatie weergeven.

Op strjitte Op straat

Is het toeval of is het een wonder en moet Doarmer een kaarsje opsteken, want vanochtend schreef een columnist in de regionale krant " maakt een vallende boom geluid als er niemand in de buurt is? ". En dat is Berkeley. Ja filosofie ligt gewoon op straat en men moet slechts de moeite nemen om het op te rapen.

Lykwols Echter

Uit datgene wat is aangevoerd volgt dat er geen andere substantie bestaat dan geest, dat wil zeggen datgene wat waarneemt. Om dit echter uitvoeriger aan te tonen wijs ik erop dat de waarneembare kenmerken kleur, vorm, beweging, geur, smaak en andere, soortgelijke kenmerken zijn, dat wil zeggen, de ideeën die door de zintuigen worden waargenomen. Welnu, het is een overduidelijke tegenspraak dat een idee bestaat in iets wat niet waarneemt, want een idee hebben is precies hetzelfde als waarnemen.....

Berkeley ( 1685 -1753)

Berkeley is een zeer radicale idealist. De werkelijkheid is een idee en bestaat alleen als deze wordt waargenomen: " zijn is waargenomen worden ". Onder substantie wordt hier  verstaan iets wat zelfstandig bestaat. Je zou bijvoorbeeld " paard " een substantie kunnen noemen maar " wit " niet, want " wit " heeft een paard of iets anders nodig om te bestaan. Voor Berkeley is er blijkbaar maar één substantie en dat is de geest.

Berne Geboren

Op nijjiersdei moarns om fjouwer oere waard Doarmer pake van in lyts famke. Hja hjit Sinne en sa sjocht hja der ek út. It docht Doarmer tinken oan'e wurden yn in liet " hjoed sil de sinne wer skine ".

Lok en sûnens Geluk en gezondheid

 

     Doarmer winsket jimme allegearre in noflik kryst en in soad lok en sûnens yn 2022

Tiid hawwe Tijd hebben

An das Besorgte vielgeschäftig sich verlierend, verliert der Unentschlossene an es seine Zeit. Daher denn die für ihn charakteristische Rede " ich habe keine Zeit ". So wie der uneigentlich Existierende ständig Zeit verliert und nie solche " hat ", so bleibt es die Auszeichnung der Zeitlichkeit eigentlicher Existenz, dass sie in der Entschlossenheit nie Zeit verliert und " immer Zeit hat ".

Heidegger 

Grappig, volgens Heidegger heeft de mens die " eigentlich  " leeft altijd tijd, de " uneigentlich " levende niet. Doarmer moet ook wel eens lachen om die mensen die het steeds druk, druk, druk hebben.

Deistich Alledaags

Das Dasein kann an der Alltäglichkeit dumpf " leiden ", in ihrer Dumpfheit versinken, ihr in der Weise ausweichen, dass es für die Zerstreutheit in die Geschäfte neue Zerstreuung sucht. Die Existenz kann aber auch im Augenblick und oft auch nur " für den Augenblick " den Alltag meistern, obzwar nie auslöschen.

Heidegger

De alledaagsheid ligt altijd op de loer

In stikelbaarch Een egel

Naast al het andere ongedierte, als dat daar zijn konijnen, fazanten, eekhoorns en steenmarters heeft Doarmer nu ook een egel in zijn tuin. Soms denkt Doarmer wel eens een eekhoorn is niets anders dan een rat met een bontjas aan. Natuurlijk heeft hij niets tegen de natuur, maar men kan ook overdrijven.

Tinke Denken

Doarmer is weer terug uit het land van Machiavelli. Hij heeft de Toscaanse steden bezocht en het eiland Elba. Toen hij daar was, vroeg hij zich af waarom Napoleon dit eiland zo snel weer wilde verlaten. Als Doarmer daar in een leuke villa zou wonen, dan zou een veldtocht in de kou wel het laatste zijn waaraan hij zou denken.

Soargje Zorgen

Doarmer is nog steeds bezig met het herlezen van Sein und Zeit van Heidegger. Hij vindt  dit werk fascinerend en moeilijk tegelijk. Moeilijk is bijvoorbeeld om vat te krijgen op de begrippen die Heidegger gebruikt, Zuhandenheit Vorhandenheit Dasein Sorge enz. Dit lukt nog wel maar dan heeft hij het over ontisch en ontologisch. Het eerste houdt zich bezig met de vraag wat iets is, het tweede met de vraag dat iets is. Als je zoals Heidegger het Zijn wilt bestuderen dan kun je dat niet op de manier van Descartes doen rationeel als een buitenstaander want je bent zelf ook het Zijn. Als Doarmer het goed heeft begrepen is Descartes dus ontisch bezig en Heidegger ontologisch.

Eachweid Uitzicht

in

Thuis heeft Doarmer een schilderij hangen met de titel Flylân (Vlieland) en men ziet op dat schilderij inderdaad die kenmerkende hoge duin van dat eiland. Heel lang heeft Doarmer zich afgevraagd vanuit welke positie de schilderes dit werk gemaakt heeft. Vanaf het vasteland kan niet, want dan zie je Vlieland niet. Een paar jaar geleden echter fietste Doarmer aan de westkant van Skylge ( Terschelling ) over het griene strân ( groene strand) en zag hij het eiland Vlieland liggen en toen wist hij het.

Stavering Spelling

Soms komt Doarmer mensen tegen die vinden dat de spelling van het Nederlands onnodig ingewikkeld is, gewoon schrijven zoals je het uitspreekt, dus niet " het regent al dagen " maar " ut regunt al dagun ". Doarmer was een paar dagen op Terschelling/ Skylge en daar zag hij het in de praktijk. Het Fries op het eiland wordt geschreven zoals je het uitspreekt. Dus in het Fries schrijf je " oeral âld gers " op Terschelling schrijven ze " oerol ôd gês " en zo spreek je het inderdaad uit. In het Nederlands is dit overigens " overal oud gras".

De boarterstún De speeltuin

Doarmer hie ôfrûne wykein in famyljegearkomste mei bern en bernsbern en fansels moat er dan ek nei de boarterstún. Der binne ûnderwylst sân bernsbern en acht is ûnderweis. Twa hiene in soad wille tusken de ballen.

De kar De keuze

Das Man verbirgt sogar die von ihm vollzogene stillschweigende Entlastung von der ausdrücklichen Wahl dieser Möglichkeiten. Es bleibt unbestimmt, wer " eigentlich " wählt. Dieses wahllose Mitgenommenwerden von Niemand, wodurch sich das Dasein in die Uneigentlichkeit verstrickt, kann nur dergestalt rückgängig gemacht werden, daß sich das Dasein eigens aus der Verlorenheit in das Man zurückholt zu ihm selbst.

Heidegger

Bij zowel Heidegger als Sartre speelt de keuze een grote rol. Volgens Sartre heeft de mens altijd de keuze, als hij dit niet accepteert, is hij " te kwader trouw ". Heidegger zegt dat de mens verstrikt in " het Men "  de keuzes door dit Men laat nemen. Door bijvoorbeeld "Angst" kan de mens losgemaakt worden van dit Men, hij wordt " vereinzelt " zoals Heidegger dat zegt, in feite ziet hij dan dat hij alleen is en zijn eigen keuzes moet maken en leeft dan " eigentlich ". Je zou kunnen zeggen dat " de kameel " van Nietzsche, " te kwader trouw " van Sartre en " uneigentlich leben " van Heidegger erg op elkaar lijken.

Weromlûke Terugtrekken

Wir genießen und vergnűgen uns, wie man genießt, wir lesen, sehen und urteilen über Literatur und Kunst, wie man sieht und urteilt; wir ziehen uns aber auch vom " großen Haufen " zurück, wie man sich zurückzieht, wir finden " empörend ", was man empörend findet. Das Man, das kein bestimmtes ist und das Alle, obzwar nicht als Summe, sind, schreibt die Seinsart der Alltäglichkeit vor.

Heidegger

Wêze Zijn

Wir wissen nicht, was " Sein " besagt. Aber schon wenn wir fragen: was ist " Sein "  halten wir uns in einem Verständnis des " ist " , ohne dass wir begrifflich fixieren könnten, was das " ist " bedeutet.

Heidegger 

In flier lizze Een vloer leggen

 

Na jarenlang actief te zijn geweest als verkeersregelaar in het buitengebied, heeft Doarmer besloten dat het tijd is voor een carrièreswitch.  Hij zit nu in de wereld van de vloeren waarbij hij zich gespecialiseerd heeft in PVC.  Op bovenstaande foto ziet u één van zijn werken. Hij is eraan begonnen volgens de Pipi Langkous filosofie " ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan ".

Dwyl Duizelig

Vorige week heeft Doarmer zijn eerste prikje gehad. Voor iemand die medicijnen en injecties,  eigenlijk de hele gezondheidszorg  op grote afstand houdt, was dit belevenis. Van te voren had hij nachtmerries over bijverschijnselen zoals het aangroeien van een extra oor of iets dergelijks , maar niets van dat alles, hij was zelfs niet duizelig. Wel blijft die wereld van de gezondheidszorg iets vreemds voor Doarmer, zo heeft hij in de afgelopen tijd ontdekt dat ontzettend veel mensen tot een risicogroep behoren. 

Gysten Onbesuisd

Doarmer vindt de filosofie van Kant over hoe wij de wereld kennen fascinerend,  maar als hij over ethiek spreekt, dan schakelt Doarmer uit.

Citaat van Kant:

Zo  dienen transcendentale ideeën er niet zozeer toe om ons in positieve zin te onderrichten, maar om de onbesuisde uitspraken van het materialisme, het naturalisme en het fatalisme, die het domein van de rede verengen, te ontzenuwen en daardoor de morele ideeën buiten het domein der speculatie ruimte te verschaffen.

Romte en tiid Ruimte en tijd

Wanneer ik over voorwerpen in tijd en ruimte spreek, spreek ik niet over de dingen op zichzelf, omdat ik daar niets van weet, maar alleen over dingen in de verschijning, dat wil zeggen over de ervaring als een bijzondere kenwijze van de objecten die slechts de mens vergund is. Van wat ik in ruimte of tijd denk mag ik niet zeggen dat het op zichzelf, ook zonder deze gedachte van mij, in ruimte en tijd bestaat.

Immanuel Kant

Kryst Kerst

                                   Wy winskje jimme in noflike kryst en in sûn 2021

In nijsgjirrige doar Een interessante deur

 

In wite do Een witte duif

 Klik hier  Lied

Stjitte Stuiten

 Wat mij betreft, wanneer ik volledig treed in wat ik mezelf noem, stuit ik altijd op deze of gene waarneming, van warmte of koude, licht of schaduw, liefde of haat, pijn of genot. Ik kan mezelf op geen enkel moment zonder een waarneming betrappen, en kan nooit iets anders dan waarneming waarnemen.

David Hume

Dit gaat eigenlijk in tegen het " ik denk, dus ik ben " van Descartes en lijkt op de fenomenologische opvatting, dat bewustzijn altijd bewustzijn van iets is.

De minske yn'e wrâld De mens in de wereld

 De filosofie van de Oudheid nam een volledig onjuist standpunt in ten opzichte van de mens in de wereld, want zij maakte er een machine in die wereld van, die als zodanig volkomen afhankelijk moest zijn van de wereld of van externe dingen en omstandigheden; zodoende maakte zij de mens tot een zo goed als slechts passief deel van de wereld. Nu is de kritiek van de rede verschenen die de mens een volkomen actieve plaats in de wereld gaf. De mens zelf is de oorspronkelijke schepper van al zijn voorstellingen en ideeën en behoort de enige bedenker van al zijn daden te zijn.

Immanuel Kant

Pake Opa

Beheind Beperkt

Volgens Spinoza is de wereld zo, omdat ze volgens de natuurwetten zo moet zijn. De dingen in de natuur hebben geen doel, maar alles heeft wel een oorzaak. Voor ons mensen gaat het er eigenlijk alleen maar om deze oorzaken te begrijpen. Omdat wij de oorzaken vaak niet begrijpen, denken sommige mensen dat de natuur/de wereld onvolmaakt is of dat iets goed of kwaad is of mooi of lelijk of ordelijk of chaotisch. Maar dat zijn allemaal oordelen vanuit een "beperkt" menselijk perspectief. De wereld is gewoon.Het dus ook duidelijk dat Spinoza niet geloofde in de vrije wil, wonderen en het toeval.

De gearkomste De vergadering

   Het management van grondverzetbedrijf  " De Gebroeders " in vergadering bijeen

De ein Het einde

Doarmer leest wel eens een krant en heel af en toe kijkt hij ook wel eens tv. Vroeger deed hij dat om, zoals men zo mooi zegt " op de hoogte " te blijven. Hij heeft gemerkt dat tegenwoordig eens in de vier weken daarvoor ruimschoots voldoende is. Er wordt eigenlijk toch niets anders gezegd dan dat het einde der tijden nabij is. Enge virussen, droogtes, sprinkhanenplagen, klimaatrampen vechten erom wie het ergst is, het ene na het andere trieste record wordt verbroken zoals het is op 3 juni van dit jaar tussen kwart voor twee en tien over drie nog nooit zo droog geweest sind het begin van de waarneming enz. Doarmer moet dan altijd even gnyskje (= glimlachen) want het leven gaat gewoon door hoe jammer sommige moderne profeten dat ook vinden.

Bruorretsjinst Broederdienst

Bernsbern berne Kleinkind geboren

Om e' nocht Tevergeefs

Doarmer leest momenteel een interessant boek met de titel " De domesticatie van het noodlot" . In dit boek worden verschillende manieren beschreven hoe de mens omgaat met het noodlot. Je hebt bijvoorbeeld de heroïsche benadering bij de oude Grieken en ook bij Nietzsche. Daarnaast is er de lijdzame benadering, deze vindt/vond men bijvoorbeeld in het christendom.  Tegenwoordig probeert men met behulp van de techniek en planning het noodlot af te schaffen. Helaas tevergeefs .

Wytsing Viking

Sêftmoedigens Zachtmoedigheid

De Franse denker Roger-Pol Droit wantrouwt hedendaagse wereldverbeteraars, die het welzijn van allen en harmonie nastreven. Individueel zijn ze waarschijnlijk wel vriendelijk, maar als groep zijn ze er onwrikbaar van overtuigd dat zij de rechtvaardigen zijn. Daardoor is er geen ruimte voor de vrijheid van anderen, voor het onzekere, het toevallige, het absurde. Droit spreekt van totalitaire zachtmoedigheid

Laitsje Lachen

Het zou ook kunnen dat we iets leren door de denkers in te delen in twee categorieën: lachen ze of lachen ze niet? Het zou er natuurlijk niet om gaan uit te zoeken welk individu, maar welke manier van denken ' lacht'. In deze categorie vallen bijvoorbeeld Diogenes en de cynici, de sceptici, Nietzsche, Foucault en Deleuze. Ernstig zijn daarentegen Plato, Aristoteles, Hegel, Heidegger en ............... bijna allemaal.

Roger-Pol Droit

Tinke Denken

Onder "elf" verstaan wij het mooiste wezen wat je kunt denken (1). Nemen we aan dat de elf niet werkelijk bestaat (2). Desondanks kun je je indenken dat het wezen bestaat (3). Het mooiste wat je kunt denken is mooier wanneer het werkelijk bestaat dan wanneer dat niet het geval is (4). Uit 3 en 4 blijkt dat je iets mooiers kunt denken dan het mooiste wat je kunt denken. Dat is echter een tegenspraak, dus is het fout, d.w.z. het mooiste wat je kunt denken bestaat, dus de elf bestaat werkelijk.

Vrij naar Anselmus van Canterbury (1033 -1109)

Leauwe Geloven

Hij ( de goedgelovige en dogmatische filosoof) heeft niets begrepen van de waarheid, noch van de vrouw. Want als de vrouw de waarheid is, weet zij dat er geen waarheid is, dat de waarheid niet plaatsvindt en dat men de waarheid niet bezit. Zij is vrouw in zoverre zij niet gelooft aan de waarheid, dus aan datgene wat zij is, aan datgene wat men gelooft dat zij is, en wat zij dus niet is.

Derrida over Nietzsche

Ofhâldend Afstandelijk

Hy wie skepen yn it
swarte, izige wetter
en woeksen yn it
ûntagonklike lânskip
fan hurde beammen en
kâld gers.
Syn waarmens wie beklaaid
mei glêde stiennen.

Oersetting:

Hij was geschapen in het
zwarte, koude water
en opgegroeid in het
ongenaakbare landschap
van harde bomen en
kil gras.
Zijn warmte was bekleed
met gladde stenen.

Gaoatysk Chaotisch

                                         orde is de chaos waaraan wij gewend zijn

It sket De schutting

                                               Wa hat der gjin ferlet
                                               fan blomkes oan it sket?

In boarre yn'e tún Een kater in de tuin

In stikelbaarch Een egel

                                             In stikelbaarch tusken aaien
                                             hat neat te kleien

De mûne De molen

Weromsjen Terugkijken

Doarmer gebruikt regelmatig de uitdrukking " het is altijd nu ". Dat klinkt wel aardig, maar dat " nu " , wat is dat eigenlijk? Omdat licht een bepaalde tijd nodig heeft om Doarmer te bereiken, kan hij het nu in elk geval niet zien, hij ziet altijd het verleden. In de kosmologie, waar het licht enorme afstanden aflegt en waar men dus in het zeer verre verleden terugkijkt, gebruikt men begrippen als " terugkijktijd ". Ook het feit, dat het heelal uitdijt,  maakt het nog ingewikkelder. Maar goed, als Doarmer het nu niet kan zien, misschien kan hij het wel ervaren, want per slot van rekening is het altijd nu of om het deftig te zeggen " nunc stans ".

De tomme betelje De duim betalen

Een paar regels uit de Lex Frisionum ( Wet der Friezen )

Lyts boartersguod Klein speelgoed

Farske Sûpe Verse karnemelk

Vandaag had Doarmer weer zijn wekelijkse bezoek aan de supermarkt.  Hij had o.a. karnemelk nodig en hij ziet als opschrift boven de pakken " verse karnemelk ". Als Doarmer zoiets leest, krijgt hij meteen de neiging om het winkelpersoneel aan te schieten met de vraag " waar kan ik hier de niet-verse karnemelk vinden ?" De mededeling suggereert namelijk dat er een alternatief is. Het doet hem denken aan jaren geleden, toen je in computerzaken bij cd branders altijd in de specificaties las dat deze " burnproof " waren. Ik denk dat je in die tijd heel veel moeite zou hebben gehad een brander te vinden die dat niet was. Maar dit systeem biedt wel mogelijkheden. Bijvoorbeeld: huis te koop, voorzien van dak en deuren en op elke verdieping ramen en op de begane grond zelfs een toilet.