De saakkundige De deskundige

Vroeger konden immers de mensen eenvoudig verdeeld worden in geleerden en onwetenden. De specialist kan echter bij geen van die twee groepen worden ingedeeld. Hij is geen geleerde, want hij is volkomen onkundig van alles wat niet binnen zijn speciaal terrein valt; ook is hij geen onwetende, want hij is “ een man van de wetenschap” en hij kent zijn brokstukje van het heelal heel goed. Wij zullen dus moeten zeggen dat hij een onwetende geleerde is, en dit is een buitengewoon ernstig iets, want het houdt in dat hij iemand is die zich in alle vraagstukken waarvan hij niets weet, zal gedragen, niet als een onwetende, maar met al die aanmatiging van iemand die op zijn eigen gebied een geleerde is….. Het gevolg hiervan is dat deze mens, die tot in de hoogste mate een tot oordelen bevoegd iemand is – een specialist – en als zodanig het tegenovergestelde is van de massamens, zich toch als een onmondige en als massamens zal gedragen op bijna alle terreinen van het leven.

José Ortega Y Gasset

Troch tsjok en tin Door dik en dun

Men noemt het Fries wel eens een Ingveoonse taal, gebaseerd op een stammenindeling die bij Tacitus voorkomt . Ook het Nederlands heeft Ingveoonse kenmerken, maar lang niet zo sterk als het Fries en het Engels en misschien zijn de ingveonismen in het Nederlands wel frisismen. Wat zijn nu deze kenmerken, een aantal voorbeelden:
Een g-klank wordt vaak een j-klank

Duits Gestern Garn Regen Tag Weg gelten
Nederlands gisteren garen regen dag weg gelden
Fries juster jern rein dei wei jilde
Engels yesterday yarn rain day way to yield

De woorden dei en wei worden uitgesproken als daj en waj. Er zijn veel andere voorbeelden : geven is jaan, gieten is jitte.

Een k-klank wordt vaak een tsj-klank

Duits Kirche Käse Kaff (er)reichen Kerl Kessel gebrochen
Nederlands kerk kaas kaf (be)reiken kerel ketel gebroken
Fries tsjerke tsiis tsjêf reitsje tsjirl tsjettel brutsen

Engels church cheese chaff reach churl kettle broken

Dit verschijnsel is in het Fries algemeen, bijvoorbeeld tsjep is knap enzovoort

Het Fries (en ook het Engels) hebben geen wederkerend voornaamwoord:
Hij wast zich = Hy wasket him(sels)

Vaak wordt een “n” uitgestoten.
Nederlands ons (Dt. uns) is ús(Fries) of us (Engels). Hoewel het Fries dit sterker heeft komt het uitstoten van de “n” ook in het Nederlands voor. Vergelijk dit bijvoorbeeld met het Duits . Nederlands vijf, Fries fiif, Duits fünf. Nederlands zacht, Fries sêft, Engels soft, Duits sanft.Duits/Nederlands ander, Fries oar, Engels other.

Vaak wordt een u-klank een i- of e-klank

Duits dünn
Nederlands dun
Fries tin
Engels thin

Met dank aan wikipedia

De stiennen baarch

dêr 't de stiennen baarch syn eagen stoarje lit oer fjild en lân

Ymmanint Immanent

De voorrechten van de adel zijn oorspronkelijk geen bewilligingen of gunsten, integendeel, het zijn veroveringen. En in beginsel eist de handhaving van die voorrechten dat degene die ze heeft, ook in staat is ze ten allen tijde opnieuw te verwerven of te verdedigen als het nodig is en iemand ze hem betwist. De persoonlijke voorrechten of privi-legia zijn derhalve geen lijdelijk bezit of simpel genot, maar zij geven aan tot waar de persoonlijke inspanning kan reiken. De gemeenschappelijke rechten daarentegen, juist omdat zij rechten zijn “ van de mens en burger”, zijn lijdelijk bezit, simpele genieting en weldaad, een edelmoedige gave van het lot welke een ieder in de schoot valt, en die niet het gevolg is van een of andere inspanning, behalve dan van het feit dat men ademhaalt en niet krankzinnig is. Daarom zouden wij het aldus willen formuleren: het onpersoonlijke recht heeft men, het persoonlijke moet men zelfstandig handhaven……
Het edele leven wordt aldus gesteld tegenover het vulgaire en spanningsloze leven. Dit laatste is gelijkmatig en blijft bestendig in zichzelf besloten, het is tot voortdurende immanentie gedoemd zolang een of andere kracht van buiten het niet dwingt uit zichzelf te treden. Daarom noemen wij zulk een vorm van mens-zijn massa, niet zozeer om de hoeveelheid als wel om het gemis aan persoonlijke spanning.

José Ortega Y Gasset: De opstand der horden

Besite Bezoek

Pater de B. op huisbezoek

Oer in tsjûge Over een getuige

“Wat is de zon toch mooi!”, zegt een van de nimfen met het bekoorlijke gebaar waarmede zij een familiesieraad, of een of ander heel oud erfstuk zou kunnen laten zien.
“Ik begrijp niet hoe u zonder zon kunt leven”, zegt de andere tot mij.
“Ik leef ook niet, mevrouw.”
“Maar wat doet u dan?”
“Ik ben getuige van het leven van de anderen.”
“Maar, waarde vriend, dat moet toch een kwelling zijn, niet waar?” zegt de andere nimf, de gevoeligste van de twee.
“ Ongetwijfeld. Als men getuige is van het leven der anderen is men een martelaar. Een martelaar wil zeggen, getuige. Ik getuig dat u bestaat, dat u op het ogenblik, omvangen door de stralen van de zon bijna een volmaakte mythe bent. Ik getuig dat de kraag van luipaardvel op uw mantel echt is, zo echt zelfs dat het mij spijt geen pijl en boog te hebben meegebracht, want, mevrouw, jachtlust schuilt in ieder, ook al is hij een martelaar….”
“Ik ben getuige, een getuige van het grote wonder hetwelk de wereld is, en de wezens in de wereld. En dit getuige zijn is geen geringe taak, bekoorlijke nimf. Als er niet iemand was om het bestaan der andere dingen waar te nemen, zou het bijna zijn alsof zij niet bestonden.”

José Ortega Y Gasset: Bespiegelingen over leven en liefde

Skoarjend Schoorvoetend

Het oordeel dat ik over mezelf vel, is harder en strenger dan dat van rechters, die alleen maar kijken of ik mijn burgerplichten vervul: mijn geweten is veel strikter en dwingender. Maar plichten waaraan men mij, als ik ze niet nakwam, met harde hand zou houden, vervul ik maar laks. Iets is alleen een goede daad, als je het uit vrije wil doet ( Cicero). Een daad die niet naar vrijheid zweemt, is een daad zonder eer of gratie. Waar de wet mij toe verplicht voer ik maar schoorvoetend uit (Terentius). Zodra ik mij tot iets genoodzaakt zie, schakel ik mijn wil liever uit, want voor al wat op bevel geschiedt, is men de opdrachtgever erkentelijker dan de uitvoerder (Valerius Maximus). Ik ken mensen die deze houding overdrijven tot het onrechtvaardige toe, die liever geven dan teruggeven, liever uitlenen dan betalen, en die hun naaste minder graag helpen zodra ze ertoe verplicht zijn. Zover ga ik zelf niet, maar het scheelt niet veel.

Michel de Montaigne

De koots geeft advies

In manmoedich besykjen Een koene poging

De mensheid zit nog aan het memento mori (gedenk te sterven) vastgebakken en verraadt dat door haar universele historische behoefte: de kennis heeft zich, haar krachtigste vleugelslagen ten spijt, niet naar de vrijheid kunnen losrukken, er is een intens gevoel van hopeloosheid overgebleven en dit heeft de historische nuance aangenomen die thans alle hogere opvoeding en ontwikkeling in een zwaarmoedig duister hult. Een godsdienst die van al de uren van een mensenleven het laatste het belangrijkste vindt, die een einde van het aardse leven in zijn algemeenheid voorspelt en alle levenden ertoe veroordeelt in het vijfde bedrijf van een tragedie te leven, wekt stellig de diepste en edelste krachten op, maar is de vijand van alle nieuwe aanplantingen, koene pogingen, onbeperkt begeren; zij weerstreeft iedere vlucht naar het onbekende, omdat zij niet liefheeft, niet hoopt.

Friedrich Nietzsche

Tsjoenders Tovenaars

Nuvere oanwensten Vreemde gewoontes

In het algemeen vinden mensen niets zo belangrijk als het verspreiden van hun opvattingen. Wanneer de gewone middelen niet toereikend zijn, doen we het wel met dwang en geweld, te vuur en te zwaard. Ongelukkig genoeg is het zo dat wij, waar de wijzen numeriek verreweg overtroffen worden door de dwazen, als de beste toetssteen voor de waarheid de hoeveelheid mensen beschouwen die in haar geloven.” Alsof er niets zo algemeen verspreid is als onverstand”(Cicero).Het valt niet mee om tegen de algemene opvattingen in bij je eigen mening te blijven…… En ik beoordeel een opvatting niet naar het aantal jaren dat zij opgeld doet….. Door de tijd en de gewoonte raakt een mens met de raarste dingen vertrouwd…. In de wereld komt veel bedrog voor of om het vrijmoediger te zeggen: al het bedrog op de wereld ontstaat omdat ons de angst wordt bijgebracht voor onze onwetendheid uit te komen en omdat wij al wat wij niet kunnen weerleggen voor waar moeten aannemen.

Michel de Montaigne

It spjalte no Het gespleten heden

Daar zie ik ook mezelf. Alleen

mijn hoofd deint boven het watervlak

beweegt de mond als sprak

het, een verbaasde zeemeermin.

Er is geen einde en geen begin

aan deze tocht, geen toekomst, geen verleden,

alleen dit wonderlijk gespleten lange heden.

Fragment van Vasalis

As in mig yn it kjersefjoer Als een vlieg in het kaarsvuur

Ljeafd’, wirdste ljeafde’, oer-schienste bijld,
puwck, boppa sinne’ æf dey,
nin faem, hoe moy, dijn’ glanz’ besijll’t
op tuwzen mijle ney.
Yen strieltje’ uwt dijn blier eag, ick tjuwg,
Tjocht dat ik ney dy stjoer,
jâ ijn dijn ljeafde baern in fljueg
az migge’ ijn ’t kersse-fjoer.

Gysbert Japix

Wjukkelje Fladderen

Voortdurend laat er een blad los uit de rol van de tijd, valt eruit, fladdert weg – en fladdert plotseling weer terug, in de schoot van de mens. Dan zegt de mens “ik herinner mij” en benijdt het dier, dat onmiddellijk vergeet….. De mens daarentegen zet zich schrap tegen de grote, steeds grotere last van het voorbije…… Wie niet op de drempel van het moment , alle verledens vergetend, kan neerstrijken, wie niet als een godin der overwinning zonder duizeling of vrees op een uitstekende punt kan staan, zal nooit weten wat geluk is, en erger nog: hij zal nooit iets doen dat anderen gelukkig maakt.

Friedrich Nietzsche

Dûnsje Dansen

De Poolse volksdanseres Vera Langowski en haar dansgroep de “Snaske Slasksi” uit Krciesnicki.

Twaris Tweemaal

Doe't ik dy seach lang ferlyn
Wat docht it dochs sear as ik d'r wer oan tink
Ik sjoch dy
Ik hear dy
Ik fiel dy, eltse kear opnij
Hjir bin ik
Wêr bisto
It is al lang lyn
Hjir bin ik
Wêr bisto
It is te lang lyn
Do bist net oars as leaf
Want do dochst gewoan neat ferkeard
Ik hâld fan dy, sa asto bist
Datst dat dan wol efkes wist
Hjir bin ik
Wêr bisto
It is al lang lyn
Hjir bin ik
Wêr bisto
It is te lang lyn
Ik sjoch dy
Ik hear dy
Ik fiel dy, eltse kear opnij

Tinzen op woansdei Gedachten op woensdag

Toen Doarmer in de krant las dat een bezoekster van een dierentuin ernstig mishandeld was door een gorilla, kwam bij hem de vraag op “Hoe heeft het zover kunnen komen”? Dierenmishandeling is een eeuwenoud verschijnsel, maar mishandeling door dieren is een nieuw fenomeen afgezien van de klassieke confrontatie tussen hond en postbode , maar daar probeerde het dier in de meeste gevallen slechts het erf van zijn baas te verdedigen. Nee, dit is nieuw en Doarmer vermoedt, dat wij hiermee in de komende tijd wel vaker geconfronteerd zullen worden. De belangrijkste oorzaak voor het assertiever worden van de dieren ligt naar zijn mening in het feit, dat zij sinds kort door een politieke partij vertegenwoordigd worden. Op zich is hier niets mis mee, maar de dieren “slaan door”. Zij denken, dat ze nu alles mogen en eisen respect. Doarmer heeft begrepen, dat de gorilla door het lint ging, omdat een bezoekster oogcontact met hem maakte, hij wilde dus gewoon niet, dat zij hem aankeek. Nu wil Doarmer ook niet dat men hem “op een bepaalde manier “aankijkt en hij reageert natuurlijk gewelddadig als men het toch doet, maar als een vrouw hem diep in de ogen kijkt, dan ligt dat wel iets anders. Die dierenpartij moet haar verantwoordelijkheid nemen en haar leden duidelijk maken, dat er grenzen zijn in een beschaafd land als het onze tot nu was. Doarmer heeft niets tegen dieren, maar men moet niet overdrijven.

Ferleagenje Verloochenen

Wa’t himsels weismyt, wurdt fan in oar net opkrigen.

Wat kan iemand die ongelukkig is omdat hij in zichzelf opgesloten zit, daaraan doen?Zolang hij blijft denken over de oorzaken van zijn ongeluk, blijft hij egocentrisch en weet hij niet uit de vicieuze cirkel te stappen….. Als zijn probleem bijvoorbeeld te wijten is aan een al dan niet bewust zondebesef, kan hij om te beginnen zijn bewustzijn ervan overtuigen dat hij geen reden heeft zich zondig te voelen…… Als hij erin slaagt het zondebesef te verjagen, zullen echt objectieve interessen er waarschijnlijk spontaan voor in de plaats komen…. Als zijn probleem angst is, kan hij oefeningen doen die hem moed geven. Dapperheid wordt sinds mensenheugenis erkend als een belangrijke deugd…… Het gelukkige leven is tot op zekere hoogte hetzelfde als het goede leven. Professionele moralisten hebben te veel waarde gehecht aan zelfverloochening en daarmee hebben ze het accent verkeerd gelegd. Door bewuste zelfverloochening raakt de mens in zichzelf verdiept en wordt hij zich levendig bewust van wat hij heeft opgeofferd; daardoor schiet de zelfverloochening vaak haar directe doel voorbij en bijna altijd haar uiteindelijke doel. Er bestaat geen noodzaak tot zelfverloochening, maar wel tot de extern gerichte interesse……Zo iemand voelt zich een bewoner van het universum, die met volle teugen geniet van het schouwspel en de vreugden die het hem biedt.

Bertrand Russell

In wynaai Een windei

Út de Ljouwerter:

Boer Gerrit en Inge uit elkaar
Boer Gerrit uit Kollumerpomp en juf Inge uit Balk zijn uit elkaar. Het stel leerde elkaar kennen in het programma 'Boer zoekt vrouw' en kreeg daarmee landelijke bekendheid. ,,Wy binne as freonen út inoar gien'', laat Gerrit weten. Inmiddels woont Inge al niet meer op de boerderij van Gerrit. Na het programma was ze bij hem ingetrokken. Over de exacte reden voor het beëindigen van de relatie wil Gerrit geen uitspraken doen. De vonk was er niet meer, zegt hij. ,,Wy hawwe yn elts gefal gjin slaande rúzje hân.''Inge meldt ook dat zij en Gerrit op een goede manier uit elkaar zijn gegaan. ,,Al is it spitich genôch dat it sa rûn is'', zegt zij. Het voormalige stel heeft afgesproken verder geen mededelingen te doen over de breuk.

Boer Gerrit en Inge in reclamespot nog even verliefd
Boer Gerrit en zijn Inge, bekend van het televisieprogramma Boer zoekt vrouw, zijn niet meer samen, maar de reclamecampagne van een beddenzaak, met het stel in de hoofdrol, draait nog wel even door. Tv-spotjes zijn niet zo snel uit de programmering te halen.
Het is jammer voor boer Gerrit en zijn ex-vriendin Inge, maar beddenzaak Meulen en Baarsma heeft momenteel over belangstelling niet te klagen. De reclamecampagne met het van televisie bekende paar was bedoeld voor de regio, maar de spot krijgt nu landelijk aandacht.
Het verliefde stel Gerrit en Inge in bed, met op de achtergrond een boerenlandschap. Het is een beeld dat niet meer waarheidsgetrouw is en daarom juist nu de aandacht trekt. SBS was er als de kippen bij om het in shownieuws te brengen, landelijke kranten volgden.
,,It is hiel spitich foar Gerrit en Inge'', zegt Dirk van der Meulen in zijn beddenzaak in Dokkum. ,,Mar wy kinne hjir ek neat oan dwaan. It is oermacht.''
Van der Meulen erkent het: alle publiciteit die nu rond het stel is ontstaan, kan voor zijn zaak geen kwaad: ,,Yn it foarste plak ha'k te dwaan mei Gerrit en Inge, mar dit is foar ús fansels wol meinaam. It leit ús gjin wynaaien.''

It sil barre Het zal gebeuren