Twataligens Tweetaligheid

Doarmer las het volgende in de Volkskrant:

Fryske Nasjonale Partij: Nederlands spreken moet kunnen

Opschudding in Friesland. De Fryske Nasjonale Partij (FNP), een politieke partij in Frieland die opkomt voor de Friese cultuur, kondigde donderdag aan open te staan om de Nederlandse taal toe te laten binnen de partij. Dat zou een primeur zijn voor de FNP, want de partij communiceert alleen in het Fries  .......................................................................

Kramer erkent wel dat het thema gevoelig ligt. Zo zei de partijvoorzitter tijdens het nieuwjaar diner op een voorzichtige manier al dat op termijn het communiceren in enkel en alleen de Friese taal losgelaten moet worden. 'Daar kwamen meteen reacties op', zegt Kramer.

Die reacties heeft hij vandaag nog niet gehad. Als ze wel komen, doet hem dat niet van standpunt veranderen. 'We willen een partij zijn voor iedereen. Daar is ook aanleiding voor, want we merken dat onze achterban groeit in deze tijd. Verder willen we mensen niet uitsluiten, zoals de SGP ooit vrouwen weerde.'

Doarmer twijfelt bij het lezen van dit artikel. Hij is er natuurlijk voor, dat zo'n onderdrukte groep ook rechten krijgt, hij heeft zelf goede vrienden, die Nederlands spreken, maar men moet niet overdrijven. Nederlands bij de FNP? Vrouwen bij de SGP? Het zal wennen worden.

 

Begearje begeren

Nihil nos conari, velle, apetere, neque cupere, quia id bonum esse judicamus ; sed contra nos propterea, aliquid esse, judicare, quia id conamur, volumus, appetimus, atque cupimus.

Spinoza

Dizige maaitiidsgreiden Nevelige voorjaarsweiden

 

Doarmer las dit bijzondere gedicht van een onbekende dichteres uit H.


Difficilia quae pulchra

Erasmus



Wat moeten wij toch met al die vogels?

Uitgedost en opgedoft,
wiegend, dromend
door gebladerte omarmd.
Nu eens zingend op een tak
dan weer dansend
door nevelige voorjaarsweiden.
Eenzaam en in groepen
kleurrijk
en in stemmig zwart.

Wat moeten wij toch met al die vogels?

Bevrijd van zwaartekracht
kopje half in de wolken
zeilend op elke windvlaag,
reikend naar een horizon,
die geen einde is.

Wat moeten wij toch met al die vogels?

Nee......
liever blijf ik
met lome vleugels van melancholie,
aards..............
in onvervuld verlangen

De feint De knecht

Ach! Der Menge gefällt, was auf dem Marktplatz taugt,

Und es ehret der Knecht nur den Gewaltsamen;

An das Gőttliche glauben

Die allein, die es selber sind.

 

Hőlderlin

It wetterbist Het waterbeest

 

                             vind de salamander

Het madeliefje It finneblomke

 

Net fan’e finne,

mar út it tromke

tige allinne

it finneblomke

Oer de Lauwers Over de Lauwers

 

Doarmer heeft enkele dagen doorgebracht aan de overkant van de Lauwers. Deze rivier wordt al vermeld in de Lex Frisionum (Wet der Friezen) uit ca. 790. In deze wet worden de straffen opgesomd voor de meest uitlopende overtredingen. De volgende bepaling gold voor het gebied over de Lauwers:

 

Hoc trans Laubachi

 

De honore templorum

 

Qui fanum effregerit, et ibi aliquid de sacris tulerit, ducitur ad mare, et in sabulo, quod accessus maris operire solet, finduntur aures eius, et castratur, et immolatur Diis quorum templa violavit.

 

 

 

Dit geldt aan gene zijde van de Lauwers.

 

Van de eer der tempel

 

Wie in een heiligdom inbreekt en daar een van de heilige voorwerpen wegneemt, wordt naar de zee gevoerd, en op het zand, wat door de vloed bedekt wordt, worden zijn oren gekloofd, en wordt hij gecastreerd en ten offer gebracht aan de god, wiens tempel hij onteerde

 

 

U kunt wel nagaan, dat Doarmer zich verre van elke tempel heeft gehouden.

Beëagje Beogen

De wijsbegeerte heeft geen bescherming of aandacht of sympathie van de massa nodig. Zij doet steeds haar aanschijn van volkomen nutteloosheid goed uitkomen, en daardoor behoedt zij zich voor alle onderworpenheid aan de gemiddelde mens……… Indien zij zonder enige omslag iemand van nut kan zijn, verheugt zij zich daarover, uit louter menselijk medegevoel, maar zij ontleent haar bestaan niet aan het nut voor anderen, zij beoogt of verwacht dat ook niet.
 

José Ortega y Gasset

Alteraasje oan'e kaai Ontsteltenis aan de kade

Fernuverje Verwonderen

Vanmiddag loopt Doarmer een 5km wedstrijd in het dorp D. Voor hem een goede manier om 2015 af te sluiten en hij hoopt zich ook volgende jaar weer in het leven te kunnen storten d.w.z. dansend op het gladde ijs van menselijke gedrag natuurlijk zonder waardeoordeel, maar reagerend op gebeurtenissen en deze ook veroorzakend en niet in de laatste plaats waarnemend in verwondering.

In soad lok Veel geluk

Kryst Kerst

Nei it wjudzjen Na het wieden

De fjoertoer en de hurdrider De vuurtoren en de schaatser

 

Doarmer was een tijdje geleden op Skylge, alwaar hij zich met hardlopen, wandelen, fietsen en lezen heeft beziggehouden. Hij kwam de meest fraaie namen tegen, zoals een water, dat het "Hedredersplak" heette en natuurlijk de vuurtoren

 

Lân Land

Djoeie Stoeien

Frosk en fisk djoeie

yn’e brekbere waarmte

fan’e hjerstsinne

De betinking De herdenking

 

Hjoed is de betinking en binne ek likernôch in heal miljoen wurden oerset.

Befiemje Doorgronden

Vandaag heeft Doarmer, samen met F. een halve marathon gerend. Voor de start was ook pater de Bree aanwezig om zijn zegen te geven en het gerucht gaat, dat de pater later ook zelf heeft gerend in een poging de vele aanwezige zondaars in te halen en vervolgens te vermanen voordat het voor hen te laat is. Het schijnt, dat sommige vluchtende zondaars op deze manier dankzij de pater toptijden gelopen hebben. Tja, de wegen blijven ondoorgrondelijk.

In pleats Een boerderij

Yn'e fierte Snits In de verte Sneek

 

Ids Wiersma

Ree Bereid

Ik ben bereid, Hylas, de waarheid van mijn notie te toetsen aan het gezonde verstand van de mensheid. Vraag aan de tuinman waarom hij denkt dat die kersenboom daar in de tuin bestaat en hij zal antwoorden: omdat ik hem zie en voel; kortom, omdat hij hem met zijn zintuigen waarneemt. Vraag hem waarom hij denkt dat er geen sinaasappelboom staat en hij zal zeggen: omdat ik hem niet waarneem. Hij noemt datgene wat hij met zijn zintuigen waarneemt iets werkelijks en zegt dat het is of bestaat: maar van iets wat niet waarneembaar is zegt hij dat het geen bestaan heeft.

 

Berkeley (1685 – 1753)

Volgens deze bisschop is “ zijn waargenomen worden”. Een prachtig idee, maar toch blijft Doarmer bovenstaande woorden merkwaardig vinden voor een bisschop.

De wei De weg

Op'e tekken Op de deken

Útlis Uitleg

Klik hier

Eazje Stortregenen

 

Hjoed wie Doarmer oan it hurddraven lâns de Rhein, it wie droech, der stie net in soad wyn en hy kaam in protte oare dravers tsjin, mar ynienen begûn it te eazjen. Komselden hat Doarmer sa wiet west yn sa koarte tiid.

Vandaag was Doarmer aan het hardlopen langs de Rhein, het was droog, er stond niet veel wind en hij kwam nogal wat andere hardlopers tegen, maar plotseling begon het te hozen. Zelden is Doarmer zo nat geweest in zo korte tijd.

Boartlik Speels

Een haiku:

Elfenbank op schors

zo’n speels ontsproten zwam

een welkome gast

Nuet Tam

Want jæ habbe tuwzenerhânne smaed-huinjen lye motten, in jearm folle miele yn’t ænsichte spye litten. In hoe gemiensem dat se ææck meye prince lyckje to wezzen, lyckwol binne se immen dy ien forschoerrende lieuwe trog greate lysemheite, folle kardjen in troeteljen mack macke habbe, in dy salme ninter tyd ytten jaene, æf de hân, mei ængste oerbeck hellje, gruwjende altyd gryppe to wirdden
 

Gysbert Japix (1603-1666)

Oersetting:

Want hja hawwe tûzenfâld húnjen ferneare moatten en har hieltyd wer yn it oantlit spuie litten. En hoe eigen hja ek mei mei de foarst lykje te wêzen, lykwols binne hja dyjingen dy’t in ferskuorrende liuw  troch grutte duldsumens , folle kaardzjen en ompopkjen nuet makke hawwe, en dy’t nea iten jaan sille , of hja helje eang de hân oerbek, altyd deabenaud grypt te wurden.

Oer in eilân Over een eiland

Van Wikipedia:

 

Het Amelands is een Nederlands dialect dat gesproken wordt op Ameland. Het is een dialect met een overwegend Nederlandse woordenschat en een grotendeels Friese grammatica. Generisch is het een vorm van Stadsfries, evenals het op Terschelling gesproken Midslands. Ofschoon de vier Amelandse dorpen ieder hun eigen spraak hebben zijn de dialecten onderling moeiteloos te verstaan. De belangrijkste verschillen bestaan tussen de tongvallen van Hollum en Ballum enerzijds en Nes en Buren anderzijds. Een opvallend verschil met het Stadsfries en Fries van de vaste wal is de begincluster sch-, niet sk-, die men vreemd genoeg overigens ook in het Terschellingse en Schiermonnikoogse Fries aantreft.

Waarom juist Ameland in de achttiende eeuw verhollandst is en Terschelling niet, terwijl Ameland een vrij eiland was en Terschelling bij Holland behoorde, is niet duidelijk. Waarschijnlijk heeft de Hollandse handel een taalverandering op Ameland teweeg gebracht. Ook het Stadsfries dat werd gesproken door de eeuwenlang heersende adellijke familie Van Cammingha moet grote invloed hebben gehad op het Amelands. Het Bildts, een Hollands dialect, kan ook van invloed zijn geweest op het Amelands en vice versa. Eeuwenlang heeft de voorname veerpont tussen Ameland en het vasteland gevaren, van Zwarte Haan naar Ballummerbocht. Het is onbekend in hoeverre Hollandse dialecten en het Nederlands invloed hebben gehad op het Amelands. Het dialect is van alle Nederlandse waddendialecten veruit het levendigste: het wordt volgens recente studies nog door 85% van de jongeren gesproken.

Het Amelandse dialect bevat Ingveoonse invloeden en wordt gerekend tot de Friso-Frankische dialecten, net als het West-Fries, Bildts en het Stadsfries

 

Trije Drie

Trochstrings Doorgaans

Wij houden ons nimmer aan het heden. Wij lopen de toekomst vooruit alsof deze te langzaam komt en wij haar gang willen verhaasten, of wij roepen het verleden terug om het te stuiten in zijn te snelle vaart. Zo onverstandig zijn wij, dat wij ronddwalen in tijden die de onze niet zijn en niet denken aan de enige die ons toebehoort; en zo ijdel , dat wij denken aan die welke niet meer zijn en onnadenkend de enige die over is, laten glippen. Dat komt omdat het heden ons doorgaans pijn doet. Wij verbergen het voor ons oog omdat het ons leed berokkent, en als het ons aangenaam is, spijt het ons het te zien wegglijden …………het heden is nimmer ons doel: het verleden en het heden zijn onze middelen , alleen de toekomst is ons doel. Op die wijze leven wij nooit, maar hopen wij te leven; en doordat wij ons steeds voorbereiden op het geluk, is het onvermijdelijk dat wij nooit gelukkig zijn.

 

Blaise Pascal

De njirre yn'e strewellen De adder in de struiken

De loane

 

Nea weromfûn

de donkere loane

mei tichtflechte beamte

dêr hinge noch hea yn.

 

It rûze dêr súntsjes

wat wie it boadskip?

Lei fan âld folk

earne in fuotprint?

 

By tiden twirre't

yn de strewellen

heimlike fûgels

miskien in njirre...?

 

Súnichjes struide

de sinne wat goudjild

yn moude en kjitten

waard it wei.

 

Ik skramme my

oan toarnbei en hagebeam

ik ferdreamde de tiid

yn de rook fan in tateblom.

 

Ik socht en socht

nea weromfûn

de donkere loane

in plak om te stjerren

 

bûten de wrâld.

 

Theun de Vries

Derten Dartel

 

Wa bisto,

doarmer troch in lang ferline,

frjemd en dochs wer net.

Wytgje dyn eagen in takomst

en seachst net it derten spul?

It neiteam Het nageslacht

Voor Doarmer, zoon van een oude vader, is de volgende spreuk uit de Hávamál altijd belangrijk geweest:

Better in soan

dy’t let berne

as gjin neiteam te hawwen

Wa oars

moat úthouwe

de namme fan’e ferstoarne

yn stien

Oersetting:

Beter een zoon

die laat geboren

dan geen nageslacht te hebben

Wie anders

moet houwen

de naam van de gestorvene
 
in steen

Sit hawwe Zetelen

 

In de zonovergoten stad E. heeft Doarmer vandaag langs een bijna hysterisch publiek een halve marathon gelopen. Kortom , het was goed. Morgen gaat hij naar de stad den H., waar het parlement van de zuiderburen zetelt. Zo is nu eenmaal het leven van een saaie burgerman .

De tsjelke De beker

 

Doarmer heeft tijdens de paasdagen weer een gathering of the clan gehad in het heuvelige land G. Bij zo'n gathering hoort altijd competitie en strijd. Hij heeft o.a. gestreden om het bezit van een tsjelke. Het is niet gelukt, maar deze keer  heeft zoon J. de eer van de familie gered. Ook heeft Doarmer in een buggy langs de kliffen en over de gaasten gereden.

Taskriuwe Toedichten

Het idee dat opeenvolgende paradigma’s de onderzoekers in verschillende werelden plaatsen, werelden die zo verschillen dat ze niet op één noemer zijn te brengen, ondergraaft het meest wezenlijke element dat altijd aan de wetenschap is toegedicht: dat van cognitieve vooruitgang, in de zin dat opeenvolgende theorieën een steeds beter beeld opleveren van de wereld waarin wij leven, dat door wetenschappelijk onderzoek in de loop van de tijd de waarheid steeds beter wordt benaderd. Dat idee is volgens Kuhn in al haar eenvoud niet houdbaar vanwege de onvergelijkbaarheid van opeenvolgende paradigma’s.

L.Boon over de paradigma’s van Kuhn

Read en blûn Rood en blond

Griene tsiis Groene kaas

Het meest bekende "Fryske" sjibbolet. Klik op het

Langje Verlangen

Wij verlangen niet naar eeuwigheid. Ons verzet tegen de dood zou uit zo’n verlangen verklaard kunnen worden, maar wij verlangen daarin niet zozeer de eeuwigheid ineens, in al haar mateloosheid, maar telkens een nieuw moment van verzadiging. De enige vorm van eeuwigheid die wij begrijpen, is het telkens herhaalde uitstel van een definitief en eeuwig afscheid. Wij leven in dit uitstel, in de dimensie van de voorlopigheid. De eeuwigheid is niet de vervulling van ons diepste verlangen, maar onze nachtmerrie. Zelfs al zouden wij erin slagen ons leven zo lang te rekken dat het nooit eindigt, dan nog zou niet de eeuwigheid, maar de vergankelijkheid, de reeks van momenten, ons element zijn. Wij zijn daarin opgenomen door het ritme van ons leven zelf, dat tussen uiterste mogelijkheden schommelt en zich in het uitstel van zijn identiteit beweegt. Wij hebben als het ware de eeuwigheid nodig als idee, om de vergankelijkheid als werkelijkheid te kunnen ervaren.

 

 

C.Verhoeven

In sankje Een liedje

Klik op het pompeblêd

De wei De weg

Om iets te verwerven behoeft men zich niet daarheen te bewegen. We hebben alles al. Het leven is geen weg, maar een pas op de plaats. De snelle beweging ergens heen is een passeren, negeren van alles wat ligt tussen het uitgangspunt en het doel, tussen twee ficties in, dus van alles wat reëel is. “Alles liegt am Weg”, zegt Heidegger . Wij zijn op weg om wat aan de weg ligt, niet om het te passeren, maar om het in bezit te nemen. Aan het einde van de weg vinden we niets nieuws: dan hebben we alles. Of ook: de weg is alleen maar de omweg naar wat we al hebben, de wijze waarop we daarvan bezit nemen, een manier om de dingen een voor een te kunnen zien, maar niet een manier om ze te bereiken. De weg is het uitstel van de identiteit zelf.

 
C.Verhoeven

Werhelje herhalen

Doarmer las op internet een interessant artikel over framing, een methode die o.a. gebruikt wordt om tegenstanders in een kwaad daglicht te stellen. Twee tips wil hij u niet onthouden. Ten eerste als u slachtoffer bent van framing , dan  moet u nooit ontkennen, want dan versterkt u alleen maar het proces van framing, want de bedoeling is juist dat u aan bepaald begrip wordt gekoppeld . Wordt u bijvoorbeeld “geframed” als lui, dan moet u nooit zeggen “nee, ik ben niet lui”, want dan gaat u als het ware in de framing mee. Ten tweede, wilt u framing op een ander toepassen, dan is herhaling erg belangrijk, u koppelt uw tegenstander aan een bepaald begrip. Bijvoorbeeld, u wilt uw tegenstander wegzetten als onbetrouwbaar , dat mensen bij het horen van zijn/haar naam meteen aan onbetrouwbaarheid denken, dan moet u dit te pas en te onpas gebruiken. En het beste wat u kan overkomen, is dat uw tegenstander ook nog gaat ontkennen dat hij/zij onbetrouwbaar is.

Krêftdiedich Krachtdadig

Doarmer heeft onlangs bij het afscheid van P. nog gerefereerd aan de pater. Hier volgt een gedeelte van de rede:

Beste P. , jeugdige vriend, want je bent per slot van rekening één week jonger dan ik, waarom laat je mij nu in de steek, want wat hebben we toch veel samen meegemaakt. Samen stonden we in Greonterp voor huize Gras, waar de Nederlandse volksschrijver Gerard Reve jarenlang heeft gewoond, we hebben de pet van Slauerhoff aanschouwt, de pet, die nog steeds aan het hek van de pastorie in Jorwert hangt. Jorwert, waar we ook het huisje van Geert Mak hebben bezocht. Ja P., we hebben zelfs voor het Sjûkelân gestaan, het kaatsheiligdom in Franeker. Maar het beeld van jou, dat het meest duidelijk op mijn netvlies is gebrand, is ontstaan tijdens een bezoek aan een boerderij in het verre Gelderland. We kregen daar een rondleiding en de enthousiaste boer vertelde ons van alles over varkenshouderij en ineens dacht ik “waar is P.?” en toen zag ik jou, jij had een big uit het hok gehaald en daar stond je, laarzen aan, het biggetje in je armen, werkelijk P. onvergetelijk. Wat ons echter het meest verbonden heeft en dat zullen weinigen zich gerealiseerd hebben, is het feit dat, hoewel wij op een openbare school werken, wij beide diepreligieus zijn. En de leidsman in deze was altijd onze geliefde pater Pierre de Bree. Hij is (hier) niet meer, maar de ouderen onder ons zullen hem nog wel kennen. De Bree had niet dat halfzachte, wat tegenwoordig zo kenmerkend is voor het christendom, nee de Bree was voortdurend op zoek naar zonden en als hij ze vond bestreed hij ze krachtdadig. U kunt zich voorstellen, dat hij aan het E. zowat een dagtaak had. Dit instituut werd door hem ook steevast aangeduid als “het ketternest aan de kade”. De Bree spaarde ons niet en zorgde ervoor dat wij op het juiste pad bleven.

 

Unkeinens Onkuisheid

 

Gisteren heeft Doarmer afscheid genomen van pater Pierre de Bree s.j, een man met een scherp oog voor zonden, in het bijzonder onkuisheid. Het is een feestdag voor de heksen en een slechte dag voor het onderw.

Argewaasje ha Zich ergeren

En zonder te merken dat wij niets wisten, dat wij op de eenvoudigste vraag geen antwoord wisten, praatten wij allemaal door elkaar zonder naar elkaar te luisteren, of gaven wij elkaar soms schouderklopjes en complimenten, opdat wijzelf ook schouderklopjes en complimenten zouden krijgen, ergerden wij ons aan elkaar en overschreeuwden elkaar, precies zoals in een gekkenhuis.

 

Tolstoj

Stavering Spelling

 

Doarmer moet weer aan de studie, want er is een nieuwe spelling van kracht. Dus niet meer “noegje”, mar “nûgje” enzovoort. Maar “tsjoene” blijft “tsjoene”, want dit is een tweeklank  Dit is al de tweede wijziging, die hij in zijn “lange” leven meemaakt en zoals gewoonlijk vervangt men het ene probleem door het andere. Doarmer zal voorlopig wel de staveringshifker (= spellingscontrole) nodig hebben.

Loaiens Luiheid

In feite is de verheerlijking van de arbeid voor de totalitaire regimes een goede manier geweest om de gevestigde orde te bewaren; terwijl ze aan het werk zijn, hebben de burgers niet de moed of de mogelijkheid om zichzelf en de machthebbers fundamentele vragen te stellen. De luiheid is , zegt men, de moeder van elke ondeugd, maar de uitputting door de arbeid is de vader van elke onderwerping.

 

A. Jacquard

It tiidwurd Het werkwoord

Zo is ook het heden geen realiteit; het zit als het ware ingeklemd tussen de twee kaken van het verleden en de toekomst. In sommige talen kan het werkwoord “zijn” niet in de tegenwoordige tijd worden vervoegd; het heeft in die talen kennelijk wel zin om “ik zal zijn” of “ik was” te zeggen, maar niet om “ik ben” te zeggen. Toch brengt de kwantumfysica troost voor hen die het verdwijnen van het heden zouden betreuren. Geen enkele tijdsduur kan namelijk korter duren dan “de constante van Planck” die 5,4 ^10-44 seconden duurt. Gedurende deze tijd is het dus toegestaan te zeggen “ik ben”, maar dat moet dan wel erg snel gezegd worden.

 

A.Jacquard

No ferbean Nu verboden

Een vanaf nu verboden filmpje

Differinsjaasje Differentiatie

Nuver Verwonderlijk

 

De doktor is dwaande pizza's te meitsjen en jout gjin ûnderw?/De doctor is bezig pizza's te maken en geeft geen onderw?