De bernetiid De kindertijd

Ik nodig u uit een ervaring uit de kindertijd te herinneren, die u zich nog helder voor de geest kunt halen, die u nog kunt zien, kunt voelen, misschien zelfs kunt ruiken, alsof u er echt bij was. Al met al was u er destijds ook bij, ja toch? Hoe zou u zich het voorval anders kunnen herinneren? Maar ik heb sensationeel nieuws voor u : u was daar helemaal niet. Geen enkel atoom dat zich vandaag in uw lichaam bevindt, was erbij toen die gebeurtenis plaatshad….. Materie stroomt van de ene naar de andere plaats, en komt tijdelijk samen om uw lichaam te vormen. Dus wat u ook bent, u bent niet het spul waarvan u bent gemaakt.

S.Grand

Of het voor elk atoom opgaat, is de vraag, maar het idee is hoe dan ook interessant. Wij hebben een soort "golfkarakter".

It boartersplak De speelruimte

Heidegger spreekt over de tendens van het bestaan om voor zichzelf de afgrond van het niets te verbergen en zich binnen een schijn van zekerheid en geborgenheid in slaap te wiegen. De angst slaapt, zegt hij. Daartegenover wekt hij op tot het vermetele bestaan dat kiest voor de gevaarlijke speelruimte van de vrijheid. Je moet door de angst zijn heengegaan voordat je de kracht hebt je los te rukken van de afgoden die iedereen heeft en waar iedereen telkens weer naar terugsluipt.

Safranski

Doarmer heeft lang geleden een gedichtje geschreven, dat begon met de woorden:
Sjoch dizze nije doarmer
troch de dream,
tsjoend út it twiljocht,
sykjend nei it eigen fjoer

Vertaling:
Zie deze nieuwe doler
door de droom,
getoverd uit de schemering,
zoekend naar het eigen vuur

Die schemering, het Niets, blijft aanwezig, ook al “zijn” wij en ook al proberen wij om het te vergeten met behulp van onze afgoden zoals werken, vergaderen, studiewijzers etc.

De kar De keuze

Damasio betoogt dat het proces van rationeel kiezen doordrenkt is met emoties……. Volgens Damasio scheppen de hersenen talloze somatische markeringen – gevoelens van aantrekking of afstoting die de hersenen helpen bij hun berekeningen door veel van de mogelijke voorhanden keuzes kort te sluiten …… Somatische markeringen maken een beslissing aanzienlijk gemakkelijker door aan bepaalde uitkomsten een emotionele reactie te koppelen en verdere rationele beschouwing van het alternatief uit te sluiten…….Mensen handelen vaak tegen hun materiële eigenbelang in, uit woede omdat iemand anders een gekoesterde norm heeft overtreden of uit schuldgevoel als ze zelf een norm hebben overtreden.

Fukuyama

Antonio Damasio is een neuroloog, die o.a. het boek “Descartes’Error: Emotion, Reason and the Human Brain” heeft geschreven.

Dwaande bezig

Der dagen dagst nadert weer en als enthousiast lid van de plaatselijke Oranjevereniging is Doarmer al druk bezig om allerlei activiteiten te organiseren.

Dei sân Dag zeven

Als dan echter op de zevende dag God van al zijn werken gaat rusten, mogen we dat vooral niet op een kinderlijke manier zo verstaan dat God zich bij zijn werkzaamheden zou hebben ingespannen; Hij die sprak en het werd, sprak met een geestelijk en eeuwig woord, niet met een klinkend en tijdelijk.

Augustinus

Het woord was geestelijk en klonk niet volgens Augustinus.Er werd dus ook niet een bepaalde taal gesproken. Hierover heeft Doarmer wel andere opvattingen gehoord!!!!

De folsleine seis De volmaakte zes

Als er wordt verteld dat de werken van de schepping voltooid zijn door een zesvoudige herhaling van dezelfde dag, dan gebeurt dat vanwege de volmaaktheid van het getal zes, niet omdat God een tijdsverloop nodig zou hebben gehad – alsof Hij niet alles ineens had kunnen scheppen, waarna het geschapene door zijn regelmatige bewegingen de tijden had gevormd – maar omdat door het getal zes de volmaaktheid van zijn werken wordt betekend. Zes is namelijk het eerste getal dat vol wordt gemaakt door zijn eigen delen, dat wil zeggen door zijn zesde deel, zijn derde deel en zijn helft, respectievelijk één, twee en drie, die bij elkaar opgeteld zes geven.

Augustinus

Zes is het volmaakt getal zegt Augustinus en Doarmer vindt daarom ook dat het onderw.volk wel wat meer waardering mag tonen voor leerlingen, die “voor een zesje werken”.

De bruorren De broers

Vanmiddag is Doarmer in een buurdorp geweest en hij kwam daar allemaal mensen uit het heitelân tegen , die hij kende , zelfs de tillevyzje was meegekomen. De jongeman op bovenstaande foto nam deel aan een wedstrijd in het buurdorp en op de foto is te zien, dat hij het na de wedstrijd ook nog druk had. Zijn broer Herre deed ook mee, zie bovenste foto.

Bibleteek Bibliotheek

Van het internet:

Prijsuitreiking Willem Wilmink Dichtwedstrijd

(Zondag 15 maart. 15.00 uur)

Voor de dertiende keer organiseert de Bibliotheek te A., samen met De Twentsche Courant Tubantia de jaarlijkse dichtwedstrijd naar aanleiding van een gegeven regel door een gastdichter. De gastdichter van 2009 is Theo Nijland, aangewezen door de vorige gastdichter Maarten van Roozendaal. De regel die hij heeft bedacht luidt: Wat als ik deze nu nog lege regel niet geschreven had?

Locatie: Bibliotheek te A.

Toegang: € 7,00

Bibliotheekleden € 5,00

Jin fersinne Zich vergissen

Als ik mij namelijk vergis, dan ben ik. Wie niet is, kan zich immers ook onder geen beding vergissen, en ik ben dus, als ik mij vergis. En omdat ik dus ben, als ik mij vergis, kan ik me onmogelijk vergissen in de uitspraak dat ik ben, aangezien vaststaat dat ik ben, als ik me vergis. Omdat ik dus, zelfs als ik me zou vergissen, iemand zou zijn, iemand die zich vergiste, vergis ik mij ongetwijfeld niet door te zeggen dat ik weet dat ik ben.

Aurelius Augustinus ( 354 – 430): De civitate Dei

Ik………, dus ik ben. Ja, vult u maar in. De kerkvader zet in op het “vergissen”. Doarmer vindt het maar moeilijk, is hij, doordat hij waargenomen wordt (Berkeley), is hij omdat hij denkt (Descartes) of heeft Augustinus gelijk? Omdat Doarmer zich nogal eens vergist, klinkt die laatste opvatting heel sympathiek , want wie wil nu niet graag “zijn”? Probleem blijft natuurlijk, wat is er aan de hand met al die mensen, die zich nooit vergissen.

Faasje Vaart

Het was op 18 juni in het jaar 1988, het was een warme dag en Doarmer liep een halve marathon . De volgende dag stond deze foto in de krant. Aan de gezichten is te zien, dat er “gevochten” werd. Doarmer eindigde overigens als zesde bij deze wedstrijd en als hij deze foto ziet nu hij een oude man is geworden met de daarbij behorende beperkingen, verzucht hij “ wêr is de faasje bleaun?”

Opwoeksen Opgewassen

Als je inziet dat het feitelijke leven eigenlijk altijd op de vlucht is voor het principiële, zul je ook niet vreemd opkijken dat de ommekeer, waarin het juist wordt toegeëigend , er niet “zomaar “ is.

Heidegger

Maar valt die ommekeer misschien zo zwaar omdat het leven vermoedt dat er daar in het hart van zichzelf “niets” is, een leegte, een horror vacui die het naar buiten jaagt, op zoek naar invulling? Moeten we om opgewassen te zijn tegen het leven niet voor onszelf verhullen wat ons naar buiten jaagt, de wereld in, waar we altijd wel voor iets moeten zorgen? Heidegger spoort ons ertoe aan om dat wat we elke dag serieus nemen, zo te bekijken dat we daardoor datgene waar we zo serieus voor zorgen niet meer op dezelfde manier serieus kunnen nemen.

Safranski

Jitris it gearswylsel Nog eens het samenraapsel

Nadat Doarmer door Spion X erop attent is gemaakt, dat zich in de rozenkrans wellicht een verborgen camera bevindt, is hij op nader onderzoek uitgegaan en inderdaad, de beelden liegen niet! Men heeft op een laaghartige manier misbruik gemaakt van de religieuze gevoelens van Doarmer!

Gearswylsel Samenraapsel

Weromlûke Terugtrekken

Als het zelf zich terugtrekt uit het Men en tot zichzelf komt, waar komt het dan aan? Heideggers antwoord luidt: bij het bewustzijn van de sterfelijkheid en de tijd, bij het inzicht in de onbetrouwbaarheid van alle civilisatorische voorzorgsmaatregelen van het bestaan….. het vindt de afgrond van de vrijheid……. Het gaat bij de Heideggeriaanse eigenlijkheid feitelijk niet primair om het goede en ethisch juiste handelen, maar om het openbreken van kansen voor grote ogenblikken, het gaat om de intensivering van het bestaan.

Safranski over Heidegger.

De eendagsvlieg Doarmer kan zich wel in deze woorden vinden, hij vertrouwt al die voorzorgsmaatregelen zoals pensioenen, spaarloonregelingen etc. ook niet en dat ethisch juist handelen lukt alleen maar, als je oppervlakkig naar jezelf kijkt.

Eat en Neat Iets en Niets

Een Heideggeriaans sprookje

Het Ik zit op het eilandje Iets omgeven door een zee van Niets en vraagt zich af “waarom is er Iets?” Er zijn ook anderen op het eilandje en iedereen draagt een masker, maar achter de meeste maskers bevindt zich Niets. Voortdurend op de vlucht rennen deze anderen rond, zij leven misschien, maar niet hun eigen leven, maar het leven van het Men. Het Ik durft nauwelijks naar het Niets te kijken en soms rent hij achteren de anderen aan, van bezigheid naar bezigheid, maar soms doet hij het niet en dan verveelt hij zich en dan kijkt hij het Niets recht in de ogen en ziedaar, uit het Niets maakt hij zomaar Iets.

In hoartsje Een tijdje

Wat telt is de gelatenheid van de alledaagse vrije blik.

Heidegger

In het leven van alledag is het ons vaak leeg te moede, zegt Heidegger, maar we dekken die leegte even alledaags ook meteen weer toe. Hij roept ertoe op dat haastige toedekken een tijdje – een vervelend tijdje – na te laten. Maar dat nalaten is filosofisch zwaar bevochten, want het druist in tegen de spontane alledaagse neiging om aan de wereld te willen vervallen en er niet, zoals in het verduren van het lege ogenblik, uit te vallen. Maar het helpt allemaal niets: zonder dat eruit vallen, zonder die verlorenheid en verlatenheid, zonder die leegte kunnen we het filosoferen niet hebben. Heidegger wil laten zien hoe de filosofie uit het niets van de verveling wordt geboren.

Safranski over Heidegger

Ûnsjoch

Er bestaan grote plannen voor de kade te A. De bedoeling is dat daar een multifunctioneel centrum zal verrijzen, dat plaats biedt aan tenminste 5000 personen. In het gebouw zullen ook een fitnesscentrum, een sauna, een stilteruimte en een gokautomatenhal ondergebracht worden. Dit alles wordt mogelijk gemaakt, omdat het Ketternest, de Nederlandse Christelijke Vereniging ter Bestrijding van Honden, de Eendagscreationisten en het MH-genootschap de handen ineen hebben geslagen. Ook is niet uitgesloten, dat onderdelen van het Gilde van Ambachtelijke Kroontjespenschrijvers zich zullen aansluiten, zodat de financiële armslag groter wordt.

De samling De collectie

Uit de collectie van het MH-genootschap aan de kade te A.

Twa froulju Twee vrouwen

Vrouwen hebben altijd een belangrijke plaats ingenomen in het leven van Doarmer, jongste uit een gezin met veel oudere zussen, maar twee springen er echt uit , omdat zij zijn inspiratiebron geweest zijn: Moeder T. en Marijke H. In zijn gedachten vloeien deze twee in elkaar over en vormen zo als het ware zijn ideale vrouw. Doarmer dankt het MH-genootschap van de kade voor bovenstaande foto.

Oerstallich Overbodig

Voorwerpen bootsen op het materiële vlak na wat we op het psychologische nodig hebben. We moeten eigenlijk orde scheppen in onze geest maar worden naar nieuwe kledingrekken gelokt.… Commerciële ondernemingen hebben er baat bij om de hiërarchie van onze behoeften te verdraaien, om ons een materieel droombeeld van het product voor te spiegelen…..En we gaan voor de bijl door de sluwe associatie van overbodige voorwerpen met onze noodzakelijke maar vergeten behoeften. We mogen dan misschien een jeep aanschaffen, maar – volgens Epicurus – zijn we eigenlijk op zoek naar vrijheid. We mogen dan misschien een aperitief bestellen, maar – volgens Epicurus – zijn we eigenlijk op zoek naar vriendschap.

Alain de Botton over de Griekse filosoof Epicurus (341 v. Chr.– 270 v.Chr)

Misschien kan het bovenstaande ons in deze barre tijden helpen om een stapje terug te doen. Doarmer , als enthousiast shopper, zal het in elk geval proberen.

Jitris de buorlju Nog eens de buren

Bericht uit 1901 uit het dorp Zevenhuizen in het westen van de provincie Groningen.

Eerst over de taal:

In den Zevenhuister tongval speelt het Friesch eene groote rol. Ieder, die met een Zevenhuister spreekt, zal dit dadelijk opmerken. Dit behoeft geene bevreemding te wekken; want de venen strekten zich vroeger naar den Frieschen kant uit en men mag aannemen, dat er van die zijde tal van veenarbeiders gekomen zijn. Hoe verder dus zuidwaarts, hoe meer het Friesche karakter der taal uitkomt; te Haulerwijk is die reeds zuiver Friesch, ook te Wilp spreekt men veel Friesch. De Oud-Zevenhuister spreekt vlot Friesch met een bewoner uit Friesland. Zoo zijn dan ook vele Friesche woorden in onze dorpstaal overgegaan. Het zachte, zoetvloeiende van het Friesch valt dadelijk op.

Dan over het karakter der mensen:

Zij zijn weliswaar innemend, maar ook onoprecht; zij zeggen vaak niet wat zij werkelijk menen. Met name de Friezen zijn graag bereid voor vijf stuivers mijneed te plegen en hun gedrag is bij de konijnen af, ‘velen gaat het als de hazen en de vossen zy paren’. Maar dit geldt, voegt hij er aan toe, alleen bij de Friezen.

Hearskje en swije Heersen en zwijgen

Misschien ook neemt onze achting voor hen af en worden zij kleiner in onze ogen naarmate zij meer ondernemen en meer naar buiten treden: zij zijn niet bestand tegen de taak die zij op zich hebben genomen. De drager moet machtiger en sterker zijn dan zijn vracht. Als iemand niet boven zijn macht heeft getild, moet je maar raden of hij tot de bodem van zijn kunnen is gegaan of dat hij nog krachten over heeft; wie onder zijn last neerzinkt, laat zien wat hij waard is en hoe zwak zijn schouders zijn.

Montaigne ( 1533 – 1592)

Doarmer had laatst een gesprek met iemand over het verschijnsel dat mensen vaak net “te hoog” zitten, een promotie te veel hebben gemaakt. Dit maakt ongelukkig en veroorzaakt ook in de wereld om hen heen chaos. Montaigne zegt, dat het voor heersers niet voldoende is in staat te zijn tot datgene waartoe ook wij in staat zijn, want als zij niet ver boven ons staan, dan staan zij ver onder ons. Montaigne raadt hen aan te zwijgen “hoeveel van mijn tijdgenoten hebben, met het kil en zwijgzaam masker dat zij zich aanmaten, hun dwaasheid niet verkocht voor wijsheid en verstand!”

De dei fan`e iendeismich De dag van de eendagsvlieg

Doarmer heeft ontbeten, gewoon en Engels, genoten van zijn koffie en bereidt zich nu voor om een rondje om dat meer van de paters te rennen, naar schatting een kleine 20 km en bezoekt daarna de stad G. om te zien of hij nog een boek, het liefst met veel plaatjes, aan zijn verzameling kan toevoegen en daarna gaat hij eten met zijn zoon of zijn zonen, kortom wie er maar aanschuift.

Fansels Natuurlijk

Aan de oevers van dit meer in de buurt van de stad G. heeft Doarmer een overnachtingsplek gevonden en na een zeer voedzame maaltijd gaat hij nu een boek lezen. Ja, ook het leven van een eendagsvlieg kent zijn rustige momenten, hoewel deze natuurlijk, net als zijn leven, erg kort zijn.

Etysk Ethisch

Ethische egoïsten, moeten we aannemen, plaatsen hun persoonlijke belangen in het middelpunt van de wereld. Daarom moeten ze geloven dat ook andere mensen deze belangen, die hun eigen persoonlijke belangen zijn, moeten volgen…… Deze ambivalentie maakt duidelijk dat je ethische egoïsten onmogelijk om moreel advies kunt vragen. Als je ze vraagt of je wat geld zou schenken aan een goed doel of een politieke manifestatie bijwonen, zal het moeilijk zijn uit te maken of het antwoord dat je krijgt in je eigen voordeel of in dat van henzelf is. Het zou natuurlijk geen enkele zin hebben ze te vragen deze kwestie te verduidelijken, omdat je per slot van rekening nooit zeker kunt weten of je een eerlijk antwoord krijgt. Ook dat zal uiteindelijk afhangen van de vraag of ze denken dat eerlijkheid in hun belang is of niet.

B. Almond

Ethisch egoïsme , volgens Brenda Almond kan dit nooit leiden tot een algemene ethische theorie. Dat is misschien zo, maar Doarmer denkt, dat mensen zichzelf heel gemakkelijk voor de gek houden en dat ethische egoïsten wel veel voorkomen. Om aan te sluiten bij Nietzsche, waarom wil iemand zo graag “zielige” mensen helpen of arts worden? Almond zelf citeert ook een Anglicaanse bisschop uit de 18e eeuw, die beweerde, dat we uiteindelijk alleen die dingen doen, die ons geluk bevorderen of er in elk geval niet mee in strijd zijn ( rationeel egoïsme).

Belies jaan Zwichten

Toen Kant zei “ ons verstand ontleent zijn wetten niet aan de natuur, maar legt zijn wetten aan de natuur op” had hij gelijk. Maar toen hij dacht dat deze wetten noodzakelijk waar waren en dat het noodzakelijk is dat de natuur aan deze wetten gehoorzaamt, had hij ongelijk. De natuur verzet zich heel vaak en met veel succes hiertegen en dwingt ons dan onze weerlegde wetten op te geven. Maar als we het leven hebben, kunnen wij het opnieuw proberen…… Onze neiging naar regelmaat te zoeken en de natuur wetten op te leggen, leidt tot een psychologisch verschijnsel: dogmatisch denken en meer in het algemeen dogmatisch gedrag. Wij verwachten overal regelmaat en proberen het ook daar te vinden waar het niet is. Wij zijn geneigd gebeurtenissen die niet voor deze pogingen zwichten, als een soort “achtergrondruis” te behandelen.

Karl Popper ( 1902 – 1994)

De buorlju De buren

Doarmer las het volgende commentaar, waaruit blijkt,dat zijn landgenoten niet zo populair zijn bij de buren en zo hoort het ook, anders krijg je een gekkenboel. Vooral dat achterlopen in taalontwikkeling is erg grappig. In welke provincie spreken ze dan beter Fries? Doarmer zou het niet weten.

Drenten hebben een hekel aan Friezen en Groningers ook. Friezen vinden zich geweldig, maar hebben nog niet door dat ze jaren achterlopen in bepaalde gebieden, qua taalontwikkeling. Er zijn kinderen in die kleine Friese poepdorpjes, die niet eens Nederlands kunnen praten, alleen dat onverstaanbare gepruttel. Nu is dat ook een algemeen feit, Friesland loopt achter in vooruitgang maar zijn te dom om dat zelf ook in te zien.

Ook dit gedeelte van een lied tegen de Friezen gemaakt door een Groninger, is heel aardig, met name de woorden “zwaar behept met eigenwaan”. Ja, als wij onszelf geen complimenten geven, wie doet het dan, de buren zeker!

Ik ben een zoon der olle grieze,
een Groninger van kindsbeen af,
en dus heb ik de pest aan Friezen;
die vind ik echt in een woord maf
en zwaar behept met eigenwaan,
die platte Friezen op hun terpen,
die enkel al door hun bestaan
een smet op onze natie werpen

Skûlje Schuilen

In het hart schuilt de mens, niet in het hoofd. Door toedoen van onze relatie met de buitenwereld zijn we weliswaar gewend om als ons eigenlijke zelf het subject van ons kennen te zien, ons kennende ik, dat ´s avonds moe wordt, in de slaap oplost en ´s morgens met hernieuwde krachten zijn licht laat schijnen. Maar dit kennende ik is niet meer dan het functioneren van onze hersenen , het is niet ons meest intieme zelf. Ons ware zelf, de kern van ons wezen, is wat achter dat subject van het kennen schuilgaat en eigenlijk van niets anders weet heeft dan van willen en niet-willen, van tevreden en ontevreden zijn, met alle modificaties vandien die men gevoelens, affecten en hartstochten noemt.

Arthur Schopenhauer

Grôtfol Boordevol

Vijandigheid ontmoette ik vooral wanneer mensen me heel uit de verte kenden, en ikzelf niet eens van hun bestaan af wist. Ze verdachten me kennelijk van een boordevol leven in zalige overgave aan het geluk, tja, dat is ook onvergeeflijk. Op een bepaalde wijze gedragen, is het aureool van succes iets waar een schaap van gaat steigeren. En mijn leven was boordevol, dus uit tijdgebrek moest ik nogal veel afslaan. Daardoor vergat ik dan ook dat weer. Maar de invitaties kwamen van mensen met geen boordevol leven en daardoor onthielden juist die mijn wegblijven weer wel.

Albert Camus: De val

Efter de spegel Achter de spiegel

Blyn Blind

Stellen wij ons op transcendentaal standpunt, dan zien wij dat er maar één wezen is, dat in alle individuen verschijnt. Alle leed, maar ook alle vreugde, hoe die ook over de individuen verdeeld mogen zijn, treffen steeds dit ene zelfde wezen, dat zichzelf in een vreemd individu niet herkent, maar ook in zijn eigen individuele verschijningswijze niet thuis is en naar eigen toegeven een vreemde is voor zichzelf. Alle gemeenheid komt uit dit ene wezen voort, maar ook alle narigheid kan alleen maar dit ene wezen treffen…… want hetzelfde wezen dat het gemene doet, moet ook de ellende verdragen. De wil om te leven heeft altijd alleen maar met zichzelf te maken: daarop berust de eeuwige gerechtigheid.

Arthur Schopenhauer

Voor deze filosoof is het individu alleen maar een verschijning van “ der blinde Lebenswille” en is ook niet belangrijk. De wil om te leven wil zich gewoon manifesteren in planten, dieren, mensen. Deze wil is “blind” en bijt zich in zijn eigen staart, zoals in het bovenstaande gezegd wordt.

Barre Gebeuren

De zin van de wereld moet buiten haar liggen. In de wereld is alles als het is en gebeurt alles zoals het gebeurt; er is in de wereld geen waarde en als deze er was, zou zij geen waarde hebben. Als er een waarde is die waarde heeft, moet zij buiten alles wat gebeurt en buiten alle zo-zijn liggen. Want alle gebeuren en zo zijn is toevallig. Wat het niet-toevallig maakt, kan niet in de wereld liggen, want anders zou dat weer toevallig zijn. Het moet buiten de wereld liggen.

Daarom kunnen er ook geen ethische volzinnen bestaan. Volzinnen kunnen niets hogers uitdrukken.

Het is duidelijk, dat de ethica niet uitgesproken kan worden. De ethica is transcedentaal.

Wittgenstein: Tractatus

In begrutlik teltsje Een zielig verhaaltje

Gisteren was Doarmer in het wilde westen, in een plaatsje genaamd Schiphol om afscheid te nemen van dochter N., die naar Australië gaat, dochter H. zit in Colombia en zoon J. gaat binnenkort naar de USA, dus blijft alleen zoon H. over. Het wordt dus stil op de state en boer Doarmer kauwt zijn pruimtabak, terwijl wat bruin vocht vanuit zijn mondhoek naar beneden loopt, een zogenaamde jarresleat (=giersloot). Plotseling spuugt hij de tabak uit met een vinnige beweging van zijn lippen, geeft de arbeider en de grutfeint (= eerste knecht) een trap onder de kont en brult “Aan het werk, denken jullie soms dat het hier een vakantieoord is!” en loopt met grote passen over de reed ( = oprijlaan) naar de dijk, terwijl de lytsfeint ( = tweede knecht) angstig probeert zich te verstoppen achter één van de majestueuze eikenbomen , die aan weerszijden van de reed staan, want boer Doarmer kan gevaarlijk worden, als hij verdrietig is en verdrietig is hij! Zijn kinderen trekken de wereld in en laten de boer eenzaam achter op zijn eeuwenoude state, want hij weet zeker dat binnen niet al te lange tijd ook zoon H. door “Wanderlust” bevangen zal worden en hoe moet het dan verder? Boer Doarmer weet het niet en daarom is hij verdrietig en boos en als hij alleen tegen de wind in over de dijk loopt, huilt hij als een wolf.

Niget Belangstelling

Neo: What is the Matrix?
Trinity: The answer is out there, Neo. It’s looking for you and it will find you if you want it to.

Zo werd al snel een verband gelegd met Plato’s beroemde allegorie van de grot, waarin Plato erop wijst dat de mens gevangen zit in een zintuiglijke schijnwereld waaruit hij die de waarheid zoekt zich moet bevrijden door een denkende inkeer in zichzelf. In de wereld van de The Matrix is Plato’s grotvergelijking in zekere zin werkelijkheid geworden…… De “Matrix” is de naam voor het complexe besturingssysteem waarop de mens zijn gehele leven is aangesloten. Dit systeem produceert in de mens een virtuele wereld waarin hij zich volkomen vrij waant, terwijl hij in werkelijkheid gevangen wordt gehouden in een kunstmatige baarmoeder die voortdurend energie aan hem onttrekt om daarmee de machines te voeden…… In die zin zou de mens dan leven als in een droom, hoewel het woord “droom” daarmee zijn oorspronkelijke zin verliest, omdat er geen lijfelijke werkelijkheidservaring meer tegenover staat.

Verbrugge over The Matrix

Voor Doarmer is het leven een droom. Hij moet er niet aan denken, dat wat hij dagelijks in het onderw. waarneemt, de werkelijkheid is. Hij weet dat het een droom is en daarom kan hij het ook vriendelijk belangstellend observeren, want zoals elke droom is het chaotisch met een irrationele volgorde en waarom iets gebeurt is ook niet meteen duidelijk. Er zit wel “een boodschap” achter, maar welke? Het aardige is echter, dat als Doarmer even in zijn arm knijpt, dan wordt hij wakker en is het hele onderw. verdwenen.

Fleane en eangje Vliegen en bang zijn

De "Erlkőnig"versie van Rammstein vindt u hier. Het gaat nu over vliegangst en het is geen Schubert, maar het blijft griezelig.

Tinzen ferklaaie Gedachten verkleden

Die Sprache verkleidet den Gedanken

Wittgenstein: Tractatus

De taal vermomt de gedachte. Een probleem uit de taalfilosofie. Wat is de relatie tussen “denken” en “taal”? Is taal slechts de verwoording van de gedachte en kan alles wat je denkt ook in woorden uitgedrukt worden? Je hoort wel eens mensen zeggen “taal is voor mij communicatie”, maar is dat wel de functie van taal of heeft taal ook nog andere functies? Wittgenstein heeft zo zijn bedenkingen , hij zegt “weil die äußere Form des Kleides nach ganz anderen Zwecken gebildet ist als danach, die Form des Kőrpers entdecken zu lassen“. Misschien willen wij helemaal niet communiceren met behulp van de taal, maar juist een rookgordijn leggen. Verderop zegt Wittgenstein over filosofische problemen “die meisten Sätze und Fragen, welche über philosophische Dinge geschrieben worden sind, sind nicht falsch, sondern unsinnig. Wir kőnnen daher Fragen dieser Art überhaupt nicht beantworten, sondern nur ihre Unsinnigkeit feststellen“. Het probleem ligt misschien niet bij de antwoorden, maar bij de gestelde vragen en dan “müssen wir schweigen”.

De leie hawwe De teugels in handen

Het leven is een energetisch proces en als zodanig “zinloos”, omdat het geen betrekking heeft op enig doel van een hogere orde…… De moraal beschermt de minderbedeelden tegen het nihilisme. De krachtige naturen hoeven het nihilisme, de zinloosheid, niet te vrezen, omdat alle zin al besloten ligt in wat zij belichamen. Zij zijn zelf de zin en hoeven die dus niet ergens anders te zoeken. Hoogstens moeten zij zichzelf zoeken, zelf de teugels in handen nemen….. Nietzsche moedigt aan het ruime sop te kiezen. “Nu flink de tanden op elkaar! Ogen open! Hou het roer vast! We varen juist over de moraal heen. Als we die richting opvaren en ons daar wagen, verpletteren we, vermalen we misschien ook onze eigen rest moraliteit. Maar wat doen wij ertoe! Nooit eerder is er voor de vermetele reiziger en avonturier een diepere wereld van inzichten opengegaan.”

R. Safranski over Nietzsche

De kening en it bern De koning en het kind

In 2004 bracht Rammstein, een Duitse metalband , een nieuwe versie van de Erlkönig van Goethe uit 1782 uit. Het gaat nu over vliegangst en het begint zo:

Ein Flugzeug liegt im Abendwind
An Bord ist auch ein Mann mit Kind
Sie sitzen sicher sitzen warm
und gehen so dem Schlaf ins Garn
In drei Stunden sind sie da
zum Wiegenfeste der Mama
Die Sicht ist gut der Himmel klar

Weiter, weiter ins Verderben
Wir müssen leben bis wir sterben
Der Mensch gehört nicht in die Luft
So der Herr im Himmel ruft
seine Söhne auf dem Wind
Bringt mir dieses Menschenkind

Gluorkje en dwêste Gloren en doven

“Als u ons niet wilde aanvallen, vanwaar dan dat pistool?” vroeg Schiller, die het nog altijd vasthield. De jongen glimlachte verdrietig. “Mijnheer von Goethe zal het wel vermoeden: om mezelf een kogel door het hoofd te jagen als ik dit ellendige bestaan niet langer kan verdragen.”
“Foei” riep Goethe.
“Maar uw Werther heeft toch het voorbeeld gegeven, toen hij door liefdesverdriet was overmand.”
“U moet troost putten uit zijn lijden, sakkerment, niet hem navolgen! Ik heb dat boek niet geschreven met de bedoeling dat het laatste beetje inzicht wat bij deze of gene zwakbegaafde geest gloort ook nog dooft. Wat heeft u voor dat zakpistooltje betaald?”
“Ik……..wat? Zes daalders.”
Goethe tastte in zijn portemonnee. “Hier hebt u uw boek terug, en hier zijn zes daalders voor uw wapen.”
“Maar….”
“Niks te maren. Bedrink u als u liefdesverdriet hebt of ga voor mijn part naar de hoeren, maar schiet alstublieft niet uw hersens uit uw kop. En koop in godsnaam nieuwe kleren, geel en blauw zijn allang uit de mode.”

Robert Löhr: Das Erlkönig-Manöver

“Die Leiden des jungen Werthers” van Goethe verscheen in 1774 en werd als een zedeloos boek beschouwd, omdat het zou aanzetten tot zelfmoord en inderdaad schijnt een aantal jonge mannen Werther gevolgd te zijn en dat niet alleen wat de kleding betreft, een blauw jasje en een gele broek………

De roaskes en de molke De roosjes en de melk

huisvrouw geniet van de geur van rozen

nog in gedachten drinkt zij daarna een kommetje melk

Útsein Behalve

Lang geleden ergens in het land F. en nergens was plaats behalve in dat kleine herbergje , er stond maar één tafel, een ronde, en het bier stroomde niet vrijelijk, maar zat in flesjes en daar, waar normaal slechts een paar verdwaalde vissers zaten, gingen de mannen zitten, want het maakte niets uit, Hij is overal.

It útsprate tsjuster Het uitgespreide duister

Het duister dat over ons bestaan ligt uitgespreid moeten wij we niet proberen te verklaren door een of ander oorspronkelijk licht, waarvan we zouden zijn afgesneden, of doordat onze gezichtskring door deze of gene hindernis werd ingeperkt, of doordat de kracht van onze geest niet tegen de grootte van haar object was opgewassen; door al deze verklaringen zou al dat duister slechts relatief zijn, zou het slechts in betrekking tot ons en ons kenvermogen bestaan. Nee, het is absoluut en oorspronkelijk: het is verklaarbaar uit de omstandigheid dat het innerlijke en oorspronkelijke wezen van de wereld geen kennis is, maar alleen wil, die geen kennis bezit. Kennis is hoe dan ook een secundair fenomeen, iets accidenteels en uiterlijks: daarom is die duisternis geen plek die toevallig in de schaduw ligt, midden in een regio van licht, maar omgekeerd: de kennis is een licht midden in de grenzeloze oorspronkelijke duisternis, waarin ze zichzelf verliest.

Arthur Schopenhauer

Zoals reeds eerder gezegd, Schopenhauer is geen “lachebekje”, de duisternis, de chaos, de strijd van ieder tegen ieder is het normale, het licht, de kennis is slechts iets toevalligs en iets tijdelijks.

Kliuwe Klimmen

De juiste methode van filosoferen zou eigenlijk deze moeten zijn: niets uitspreken dan wat gezegd kan worden, natuurwetenschappelijke stellingen dus, iets dus dat met filosofie niets te maken heeft, en dan steeds, als een ander iets metafysisch wilde zeggen, hem aan te wijzen dat hij bepaalde tekens in zijn zinnen geen betekenis heeft gegeven. Deze methode zou voor de ander onbevredigend zijn, hij zou niet het gevoel hebben dat we hem filosofie onderwezen, maar het zou de enige strikt juiste zijn.

Mijn stellingen zijn verhelderend omdat hij die me begrijpt, ten slotte erkent dat ze onzinnig zijn, als hij door middel van mijn stellingen, er op, boven ze uit geklommen is. Hij moet om zo te zeggen de ladder omvergooien na erop geklommen te zijn. Hij moet deze stellingen overwinnen, dan ziet hij de wereld goed.

Ludwig Wittgenstein: Tractatus logico-philosophicus

Twee stellingen aan het einde van het werk. Hierna volgt nog de beroemde: Wovon man nicht sprechen kann, darüber muß man schweigen.

Leffens Lafhartigheid

Wij moeten ons bestaan aanvaarden voor zover het maar enigszins mogelijk is; alles, ook het ongelooflijke, moet daarin mogelijk zijn. In feite is de enige moed die van ons wordt verlangd: het moedig zijn tegenover het vreemdste, wonderlijkste en ondoorgrondelijkste dat ons kan overkomen. Dat de mensen in die zin lafhartig waren, heeft het leven oneindig veel schade berokkend…… Want als wij ons dit bestaan van de enkeling voostellen als een vrij grote of vrij kleine kamer, dan blijkt dat de meesten enkel een hoek van hun kamer leren kennen, een plaats aan het raam, een strook waarover ze heen en weer lopen….. Wij zijn echter geen gevangenen. Om ons heen zijn geen vallen en strikken geplaatst, en niets zou ons hoeven beangstigen of kwellen. Wij zijn in het leven gezet, als het element waarin wij het beste passen.

Rainer Maria Rilke (1875 – 1926)

Trochbrutsen Doorbroken

Een griepje heeft wel wat. De zintuigen functioneren anders. De buitenwereld wordt wat vager, maar eigenlijk niet op een onaangename manier en doordat men alles net iets anders ervaart, wordt het dagelijkse ritme op een subtiele manier doorbroken. Dat laatste is belangrijk, want het rad van de hamster, of klassiek van Ixion, is de grootste bedreiging voor een eendagsvlieg en alles wat deze straf van de goden doorbreekt, is meegenomen. Ixion werd overigens gestraft omdat hij te onstuimig was.

Jeie Jagen

Doarmer is terug van zijn jachtpartij op de Veluwe en hij is zeer tevreden over zijn oogst aan “wylde bargen”.

Oerdreaun Overdreven

Al aan het begin van de jaren tachtig heeft Alisdair MacIntyre in zijn inmiddels klassiek geworden studie After Virtue (1981) de in zijn ogen overdreven beloning, status en macht van de moderne manager bekritiseerd. De manager claimt een specifieke deskundigheid met betrekking tot het effectief leiden van een organisatie, die in hoge mate fictief van aard is en bovendien wel degelijk morele implicaties heeft. Achter het imago van de praktische en nuchtere feitenmens, die pretendeert een organisatie op basis van deskundigheid zo efficiënt mogelijk te managen, gaat veelal een persoonlijke willekeur schuil die niet zelden ook nog eens inefficiënt is…….. Ondanks alle begripvolle functioneringsgesprekken en coachende kwaliteiten zal de manager geneigd zijn manipulatief te handelen, en wel zo dat hij binnen de bureaucratische werkelijkheid vooral ook effectief het imago van zijn eigen onmisbare deskundigheid en macht moet uitdragen.

Ad Verbrugge

Doarmer is door zijn culturele achtergrond , een eeuwenoude anarchie, in feite niet te managen en dat vindt hij wel eens jammer, want hij zou het ook wel eens leuk vinden als iemand zich in het zweet zou lopen om Doarmer aan te sturen en te manipuleren.

Oer evolúsje sprutsen Over evolutie gesproken

De identificatie van waarheid met toevallig overleven is evenwel zelf alweer een metafysische uitspraak die willekeurig is. Voor het voortbestaan van die willekeur moet dan ook worden gestreden, maar dit “moeten” is op zijn beurt weer toevallig en kent evolutionistisch gesproken geen enkele noodzaak. Darwinistisch in strikte zin “moet” er namelijk helemaal niets. Zodra men darwinistische principes een normatieve of ethische betekenis geeft in het menselijk leven, begrijpt men niet wat darwinisme is. In laatste instantie zijn al dergelijke theorieën , en vooral pogingen ze te verwerkelijken in onze cultuur, niets anders dan een uiting van de eigen willekeur, die zelf ten diepste irrationeel is. Dat heeft Nietzsche tenminste begrepen.

Ad Verbrugge

Ja, “waarheid” is dat, wat overleeft, en die zogenaamde redelijkheid of rationaliteit is misschien alleen maar een wapen in de strijd om te overleven.

Nutteleazens Nutteloosheid

De wijsbegeerte heeft geen bescherming of aandacht of sympathie van de massa nodig. Zij doet steeds haar aanschijn van volkomen nutteloosheid goed uitkomen, en hierdoor behoedt zij zich voor alle onderworpenheid aan de gemiddelde mens. De wijsbegeerte is er zich wel bewust van dat zij naar wezen een onzekere wetenschap is, en zij aanvaardt blijmoedig haar lot van vogeltje van de Lieve Heer, zonder dat zij iemand vraagt rekening met haar te houden zij beveelt zich zelf niet aan en zij verdedigt zich niet. Indien zij zonder enige omslag iemand van nut kan zijn, verheugt zij zich daarover, uit louter menselijk medegevoel, maar zij ontleent haar bestaan niet aan het nut voor anderen, zij beoogt of verwacht dat ook niet.

José Ortega y Gasset: De opstand der horden (1930)

Fêstrûn vastgelopen

Er stond vandaag een stevige wind en dat was op het Hulsbeek ook goed te merken, verschillende bootjes liepen vast in de rietkragen. Het enige, wat men in zo'n geval kan doen is rustig blijven en dat doet deze jongedame dan ook.

De seilbokse

It boesgroentsje en de kar Het overhemd en de keuze

Waterhouse:Echo en Narcissus

Vandaag was het een grijze, enigszins regenachtige dag, kortom ideaal om te shoppen en dat heeft Doarmer dan ook gedaan. Resultaat : een overhemd en twee broeken, waarvan één geruit. Daarvoor heeft hij heel wat winkels afgelopen en eindeloos voor spiegels gestaan. Hij voelde zich als Narcissus, starend in het water, maar dan wel een besluiteloze en hoe geweldig is dan het moment van de keuze, dat men als het ware verlicht door een goddelijke vonk ineens ziet, die wordt het, die past, die is elegant, die kleur is het!

Fertiigje Verscheiden

Hylas: Stel dat u vernietigd zou worden, kunt u zich dan niet voorstellen dat het mogelijk is dat de zintuiglijk waarneembare dingen toch blijven bestaan?
Philonous:Jawel, maar dan in een andere geest. Wanneer ik ontken dat de waarneembare dingen onafhankelijk van de geest bestaan, dan bedoel ik niet speciaal mijn geest, maar alle geesten. Nu is het duidelijk dat de dingen een bestaan hebben buiten mijn geest om, daar ik uit ervaring weet dat ze er onafhankelijk van zijn. Daarom is er een andere geest waarin ze bestaan, gedurende de tussenpozen dat ik ze niet waarneem. Zo bestonden ze eveneens voor mijn geboorte en zullen ze wel bestaan na mijn te verwachten verscheiden.

Berkeley

De skoalmaster De schoolmeester

Also lautet ein Beschluß:

Daß der Mensch was lernen muß.

Wilhelm Busch (1832 – 1908) was tekenaar en dichter. Hij schreef “stripverhalen”, bestaande uit tekeningen met daaronder op rijm het verhaal, zoals “Der heilige Antonius von Padua”, dat als volgt begint.

Ach, ja, ja! – so seufz' ich immer –; (seufzen=zuchten)

Denn die Zeit wird schlimm und schlimmer.

Oder kann in unsern Tagen

Einer wagen, nein! zu sagen,

Der mit kindlichem Gemüt (spreek uit: Gemiet)

Morgens in die Zeitung sieht?

Behalve voor heiligen had hij ook belangstelling voor het onderw.volk, zoals u ziet op bovenstaande tekening.

Immen sjocht Iemand ziet

Hoewel filosofen erkennen dat alle lichamelijke wezens door God worden waargenomen, kennen ze daar geen absolute existentie aan toe, los van het waargenomen worden door welke geest dan ook, hetgeen ik niet doe. Is er bovendien geen verschil tussen de bewering: Er is een God, daarom neemt hij alle dingen waar en: waarneembare dingen bestaan echt en wanneer ze werkelijk bestaan worden ze noodzakelijkerwijs waargenomen door een oneindige geest, derhalve bestaat er een oneindige geest of God. Dit levert u een direct en onmiddellijk bewijs, uitgaande van een zeer duidelijk principe, dat er een God bestaat.

Berkeley (1685 – 1753)

Volgens Berkeley bestaan dingen pas als ze waargenomen worden ( “esse est percipi”) . Nu nemen wij dingen waar, dus die bestaan, maar als iets niet waargenomen wordt, als niemand “dat ding” waarneemt, bestaat het dan wel ? Ja , zegt deze Anglicaanse bisschop, want er is iemand die altijd en overal de dingen waarneemt en dat is Hij en zegt Berkeley hiermee heb ik eigenlijk ook het bestaan van Hem bewezen.

Bemielje en teie Beschilderen en dooien

Wolkom, freugde fan ‘e wrâld,
haadljocht oer’e stjirren,
griente, krûd en blommefâd,
Mjitter fan ús jierren,
himmeleach, dy’t al oersjocht,
dy ús dauwe en mist ûnttsjocht,
Dy ús’t fjild bemielet.
Ja, mei goud oerstrielet.

Kerse en lampe fan’e dei,
ûl’fijân, iisteier,
moudestower, droege wei,
nacht- en froastferjeier,
ljepper oer it wiet en droech,
rûnomrinner, nimmer slûch,
ier en let allinne,
wolkom, wolkom sinne

Gysbert Japix (1603 – 1666)

Pine yn'e holle Hoofdpijn

Sêfte wurden Zachte woorden

“De dingen die wij zien,”zei Pistorius zacht, “zijn dezelfde dingen die in ons leven. Er is geen andere werkelijkheid dan die die wij in ons hebben. Daarom leven de meeste mensen zo onwerkelijk, omdat ze de waarnemingen in de buitenwereld voor de realiteit houden en hun eigen wereld in henzelf niet aan het woord laten komen. Je kunt je er gelukkig bij voelen. Maar als je het andere eenmaal weet, dan heb je geen keus meer om de weg te bewandelen die de meesten kiezen. Sinclair, de weg die de meesten kiezen is gemakkelijk, de onze is moeilijk. Laten we gaan.”

Hermann Hesse: Demian

Op wei nei tsjerke Op weg naar de kerk

Het is zondag en deze twee dames uit Letland zijn op weg naar de kerk . Op de vraag van Doarmer, hoe zij over de politieke en economische situatie in hun land dachten, antwoordden zij, charmant glimlachend, dat ze blij waren, dat het land nu bij de EU hoorde, want zeiden zij “eigenlijk zijn wij ook Europeanen”.

De rein De regen

In dit donker dacht ik aan regen op zee. Ik dacht aan regen die heimelijk zonder dat iemand het opmerkt in de onafzienbare zee valt. Geluidloos raakt de regen het wateroppervlak, zonder dat zelfs de vissen er iets van merken.

Murakami: Ten zuiden van de grens

It Neat Het Niets

Terwijl Doarmer de krant leest, wordt hij ineens geconfronteerd met het Niets

Eerst in de heldere nacht waarin de angst ons het Niets openbaart, treedt de oorspronkelijke openheid van het zijnde als zodanig aan de dag: het blijkt, dat het zijnde is – en niet Niets. Deze toevoeging “ en niet Niets” is echter geen verklaring achteraf van de manifestatie van het zijnde, maar maakt deze pas mogelijk. Het wezen van het Niets – van het Niets dat in oorsprong nietigt – ligt daarin, dat pas dit Niets de mens met het zijnde als zodanig confronteert. Slechts op grond van de oorspronkelijke geopenbaardheid van het Niets, kan de mens op het zijnde afgaan en er op ingaan. Voor zover echter de mens naar zijn wezen in een verhouding staat tot het zijnde dat hij niet is, en ook tot wat hij zelf is, komt hij, juist als zodanig, telkens reeds uit het manifeste Niets. Er-zijn wil zeggen: zich in het Niets ophouden.

Heidegger

Angst is bij Heidegger angst voor “het Niets”, dit in tegenstelling tot Furcht (= vrees). Dat heeft men voor iets concreets. Omdat in onze moderne maatschappij de “activiteit” centraal staat, spreekt hij van een “zijnsvergetelheid”. Voor een eendagsvlieg is dit natuurlijk een belangrijke boodschap.

De snie sjongt De sneeuw zingt

Over pleinen en straten,
die nacht, in het licht van de maan,
door de sneeuw die er lag, de witte,
zag ik je haastig gaan.

Je adem die als rozengeur
onzichtbaar was voor het oog,
stroomde nu door je voile als
een zilveren wolk omhoog.

En zingend liet de sneeuw zich
door jouw voetjes betreden,
je schaduw fladderde voorbij
op het zachte tapijt beneden.

Emil Aarestrup (1800 -1856) : Deens dichter

Lyts mar krigel Klein maar dapper

Ook Gertrud had haar schaapjes even in de steek gelaten om zich in het feestgedruis tussen de verkeersregelaars te storten. De paparazzi waren niet bij haar weg te slaan, zoals te zien is op de foto, waar zij poseert samen met een Russische handelaar in aardgas .

Ûnstjerlikens Onsterfelijkheid

An die Träumer der Unsterblichkeit

Diesem schőnen Bewußtsein eurer selbst wünscht ihr also ewige Dauer? Ist das nicht schamlos? Denkt ihr denn nicht an alle andern Dinge, die euch dann in alle Ewigkeit zu ertragen hätten, wie sie euch bisher ertragen haben mit einer mehr als christlichen Geduld? Oder meint ihr , ihnen ein ewiges Wohlgefühl an euch geben zu kőnnen? Ein einziger unsterblicher Mensch auf der Erde wäre ja schon genug, um alles andere, das noch da ware, durch Überdruß an ihm in eine allgemeine Sterbe- und Aufhängewut zu versetzen! Und ihr Erdenbewohner mit euren Begriffelchen von ein paar tausend Zeitminütchen wollt dem ewigen allgemeinen Dasein ewig lästig fallen! Gibt es etwas Zudringlicheres!

Friedrich Nietzsche

Een eeuwig leven, onsterfelijkheid, dat kunnen wij eendagsvliegen “von een paar tausend Zeitminütchen” al het andere niet aandoen, zo geweldig zijn wij nu ook weer niet, dat wij in staat zijn een “eeuwig genoegen aan ons” te schenken. Volgens Nietzsche en hij formuleert niet graag voorzichtig, zou men zelfs van één onsterfelijk mens zo genoeg krijgen, dat al het andere naar het einde zou verlangen. Hij zegt nadrukkelijk niet alle andere mensen, maar al het andere.

Bolbjirken Uitgelaten

Het volk op de nieuwjaarsborrel van de Nederlandse Christelijke Vereniging van Verkeersregelaars in het Buitengebied , de NCVVB, was weer uitgelaten. Iedereen, die in deze wereld ook maar iets voorstelt was er en de aanwezige roddelpers kreeg weer materiaal voor maandenlang leesplezier.

Faaks Misschien

Zodra ik iets wat best waar kan zijn krijg te slikken als een onomstotelijke waarheid, lust ik het niet meer. Ik houd van woorden die de boudheid van onze beweringen temperen en verzachten: misschien, enigszins, ietwat, naar verluidt, ik geloof, en dergelijke. En als ik kinderen had moeten opvoeden, zou ik hun de aftastende wijze van vragen en reageren ( Wat bedoel je daarmee? Ik begrijp het niet. Dat zou best kunnen. Is het waar?) zo vaak in de mond hebben gelegd dat ze zich eerder op hun zestigste gedragen zouden als leerlingen dan, wat ze nu doen, op hun tiende de geleerde uit te hangen. Als je genezen wilt van je onwetendheid, moet je ervoor uitkomen.

Montaigne (1533 – 1592)

Nearne Nergens

Naerne’ ist folmecke, tsjerl, dat ’s wier.
Want hiene wy ’t ney winsche hier,
wy schoene min ney ’t yvig trachtje
ja God, in ’t himmel-rijck klien achtje

Gysbert Japix (1603 – 1666)

Nijfrysk:

Da’s wier. Nearn’ is ’t folmakke, freon.
Want wie hjir neat te winskjen bleaun,
wy soenen net nei ’t iivge trachtsje,
mar God en ’t himelryk ferachtsje.

Ja, zegt Gysbert , de wereld is niet perfect en dat is maar goed ook, want anders zouden we niet naar de hemel willen.

Derten Dartel

Mensen die meest hun werkzaamheden ten bate van een en hetzelfde beroep verrichten, blijven in hun denken over alles wat zich in de wereld voordoet doorgaans aan zichzelf gelijk: en die denkbeelden zetten zich steeds hechter, steeds tirannieker in hun koppen vast….. We moeten boeken schrijven die niet langer meer gelezen, maar enkel vaak doorgebladerd worden; nu eens blijft de aandacht bij dit, dan weer bij dat hangen, terwijl men de volgende dag weer geducht over iets anders nadenkt. Voors en tegens , je inleven en je weer uitleven, zo dartel dient de geest te zijn dat het hoofd ervan omloopt. Van lieverlede ontstaat dan uit een dergelijke opwinding een echte, want ongedwongen, nadenkendheid die allerlei opvattingen wijzigt: en daarbij nog het gevoel van geestelijke ontspanning alsof de boog weer met een nieuwe pees bespannen is en strakker dan ooit aangetrokken.

Friedrich Nietzsche

Lokkich nijjier Gelukkig nieuwjaar

Doarmer winsket eltsenien in lokkich nijjier
Doarmer wenst iedereen een gelukkig nieuwjaar

Tillevyzje Televisie

Doarmer kijkt niet zo vaak tv, want hij wordt al wat ouder en hij kan de programma’s niet meer zo goed volgen, maar op nieuwjaarsdag om 23.35 uur komt er op Nederland 2 iets, dat hij beslist wil zien. Hoewel hij normaal om deze tijd al lang onder de wol ligt, zal hij proberen op te blijven om dit niet te missen.

Wintersinne Winterzon

Oer de wytoanferzen greiden
streaket it ferblynjende
en froastige ljocht fan’e wintersinne.
Njonken de sleat spegelet him
oan in flueske iis
op tinne, brekbere skonken
in reager .

Ploaitsje Plukken

Waterhouse

Gather ye rosebuds while ye may
Old Time is still a-flying;
And this same flower that smiles today;
To-morrow will be dying
Robert Herrick (1591 – 1674)

Poging tot vertaling:
Garje jim roaskes wylst it mei
Âlde tiid fleant jit en bliuwt net stean
En itselde blomke, dat laket hjoeddedei
Sil moarn deagean.

Leauwe Geloven

Karl Friedrich Schinkel (1781 - 1841): Middeleeuwse stad aan het water

Credo ut intelligam (= ik geloof om te begrijpen), zei Anselmus van Canterbury (1033-1109). Eerst komt volgens Anselmus het geloof, maar daarna moeten we ook proberen te begrijpen, wat we geloven. Ook de uitspraak “credo, quia absurdum “ bestaat (= ik geloof omdat het absurd is). Deze wordt aan Tertullianus toegeschreven. Het is met het geloof als met het drinken, er is altijd wel een excuus voor.

Kryst Kerst

Midsieusk harsensskrabje Middeleeuws gepieker

William van Ockham (1285-1347), bekend van het scheermes, was een echte nominalist. Voor de nominalisten zijn alleen de concrete, afzonderlijke dingen werkelijk en bestaan de algemene begrippen ( de universalia) alleen maar in de menselijke geest, zij zijn slechts een naam, een nomen. Dus alleen dit paard bestaat en dat paard, maar niet het algemene begrip paard. Eerst hebben je de dingen en daarna de algemene begrippen De platonisten, uitgaande van de ideeënleer van Plato ,hadden de omgekeerde volgorde. In de middeleeuwen stonden de nominalisten eigenlijk tegenover de realisten, die vonden dat de universalia het wezen van de dingen bepaalden. In het Latijn gezegd , zijn de universalia “ante rem “ voor het zijn (Plato), “in re” in het zijn (realisten) of “post rem” na het zijn (nominalisten). De opvatting van Ockham toepassen op het begrip Drie-eenheid zou merkwaardige theologische consequenties hebben.

Healwiis Dwaas

Niets is dwazer dan wijs te zijn op het verkeerde moment.


Erasmus

Op'e redens Op de schaatsen

Omdat het kouder wordt en er misschien wel ijs komt, alvast een schaatsgedichtje van Piter Jelles Troelstra.

Joech de maitiid folle wille,
Ek de winter is my djoer;
As’k dy sjoch, sa moai en krigel,
D’eagen fol fan heger fjoer.

Mei de faam der oer te waaien,
Wat in wille foar in Fries!
Binn’de beammen keal en neaken –
Dat is: maitiid op it iis.

Bodzje Zwoegen

It hynder Het paard

Wij kunnen een paard niet verwijten dat het een paard is en geen mens. Daarom moet het nog wel paard zijn en geen mens. Wie door een hondenbeet dol wordt, is wel te excuseren maar wordt daarom nog wel gesmoord. Wie zijn begeertes vanwege zijn zwakheid niet weet te temperen, is wel te verontschuldigen maar moet daarom wel innerlijke vrede en blijdschap missen.

Spinoza (1632 – 1677)

Volgens Spinoza blijft de mens verantwoordelijk voor zijn daden, ook al ”begrijpt” men waarom hij tot deze daden is gekomen. Het maakt niet uit of men iets ergs doet uit vrije wil of door “goddelijke noodzaak”, het effect is namelijk hetzelfde.

Rinne op sneon Lopen op zaterdag

Gisteren heeft Doarmer in de plaats H. geweest, waar hij gekaartspeeld heeft. Zijn spel kon geen bezien lijden, zodat hij de eindigste werd. Overdag heeft hij nog in de plaats B. geweest en het was alsof de hele kade daar was. Landgenoot F., I., de gymnastiekman H. en ook nog anderen, kortgezegd het tilde er van de kennissen. Er werd omraak gedraafd, zodat elkeneen voldaan was. 28.45 !!!!!!!!, wijlst ze ook nog een viaduct over de grote dijk beklimmen moesten. Die mensen tegenwoordig geven nergens om. Vanaf dinsdag komen de foto’s op internet en dat zal Doarmer nieuw doen, hoe zij der allegaar opstaan.

Skûlje Schuilen

Weest voorzichtig, gij filosofen en vrienden van de kennis en hoedt u voor het martelaarschap! Voor het lijden “ter wille van de waarheid”. Het bederft alle onschuld en voorname neutraliteit van uw geweten…… Gij weet immers heel goed dat het van geen enkel belang mag zijn of gij toevallig gelijk krijgt, voorts dat tot nu toe geen enkele filosoof ooit gelijk gekregen heeft en dat er in ieder vraagtekentje dat gij achter uw lijfspreuken en lievelingstheorieën ( en soms ook achter u zelf) plaatst, een loffelijker waarheidsliefde kan schuilen dan in alle plechtige houdingen en ijzersterke argumenten ten overstaan van aanklagers en gerechtshoven! Wijkt liever terzijde! Vlucht in het verborgene! En gebruikt uw masker en sluwheid zo, dat men u onderling verwart! Of enigszins vreest! En omringt u met mensen die als een tuin zijn, of als muziek over de wateren, des avonds, als de dag reeds in een herinnering verkeert.

Friedrich Nietzsche

Noarsk Noors

Vandaag heeft Doarmer geluisterd naar “Fjoer”, de Friese vertaling van “Norwegian Wood”. In de Friese tekst zijn de man en de vrouw heel duidelijk.

I once met a girl,
Or should I say
She once met me.
She showed me her room,
Isn't it good?
Norwegian wood.
She asked my to stay and she told me to sit anywhere,
So I looked around and I noticed there wasn't a chair.
I sat on a rug
Biding my time,
Drinking her wine.
We talked until two,
And then she said,
'It's time for bed'.
She told me she worked in the morning and started to laugh,
I told her I didn't, and crawled off to sleep in the bath.
And when I awokeI was alone,
This bird has flown,
So I lit a fire,
Isn't it good?
Norwegian wood.

Vertaling:
Ik ontmoette ooit een meisje
Of hoe zal ik het zeggen
Ze ontmoette mij ooit
Ze liet me haar kamer zien
Is het niet goed?
Hout uit Noorwegen
Ze vroeg me te blijven, en zei 'ga maar ergens zitten'
Dus ik keek rond, en het viel me op dat er geen stoel was
Ik zat op een kleed
Mijn tijd te verdoen
Haar wijn op te drinken
We praatten tot twee uur
En toen zei ze'Het is tijd om naar bed te gaan'
Ze zei tegen me dat ze s'ochtends moet gaan werken, en moest lachen
Ik zei dat ik dat niet hoefde, en kroop weg om te slapen in haar bad
En toen ik wakker werd
Was ik alleen
De vogel was gevlogen
Dus ik stak een vuur aan
Is het niet goed?
Hout uit Noorwegen

Oersetting:
In famke hie ik
Of better sein
It famke hie my
Sa wiis mei har flat
Fûn alles moai
Ikea-soai
Se frege my; bliuwst hjir
Toe, doch mar krekt of bist thus
Ik seach om my hinne en tocht:
It wurdt wol wat mei ús
Ik siet op it kleed
Naaam fan har tiid
Dronk fan har wyn
Om twa oere nachts
Wie ik it sêd
Woe mei har nei bêd
Se die krekt of snapte se
Hielendal neat fan myn tút
Se smiet in matras yn it bad
En se lake my út
Doe’t ik wekker waard
Wie al fuort
Se hie in baan
En ik hie myn fjoer
It baarnde moai
Ikea-soai

In laitsjende mûle Een lachende mond

Denn in dem geheimnisvollen, unergründlichen Antlitz des Lebens, mit dem lachenden Munde und den schwermütig blickenden Augen, suchen alle Geschlechter denkender und dichtender Menschen zu lesen, und auch das hat kein Ende.

Wilhelm Dilthey(1833-1911)

De filosoof Dilthey hat nogal moeite met de eindigheid in tijd en ruimte van de mens. Deze eindigheid is volgens hem nauwelijks te verdragen en het enige wat helpt is vergeten, doen alsof het leven oneindig is en dat lukt natuurlijk nooit helemaal. Daarom wordt de mens ook heen en weer geslingerd tussen hoop en wanhoop. De eendagsvlieg Doarmer kijkt anders tegen het leven aan, voor hem heeft het leven geen dubbele boodschap, een lachende mond en zwaarmoedig kijkende ogen, maar is het leven iets, dat maar één ding wil, namelijk geleefd worden en het is goed dat het leven eindig is. Een oneindig leven is een tegenspraak, niets zou nog een betekenis hebben, want “doe ik het vandaag niet, dan doe ik het misschien wel over 20 miljoen jaar of over 40 miljoen jaar, wat maakt het uit. Dit neemt niet weg, dat Doarmer bovenstaande uitspraak van Dilthey dichterlijk erg mooi vindt.

In petear Een gesprek

Jierdei Verjaardag

Yn in wrâld feroarje In een wereld veranderen

Doe’t God de Heare alle bisten op it fjild en alle fûgels yn’e loft foarme hie út ierde, liet Er se by de minske komme om te sjen hoe’t dy har beneame soe, en sa’t de minske elts libben wêzen beneamde; sa soe er hjitte.

Genesis

Taal is een symbolisch systeem, waarin de mens leeft. Martin Heidegger noemt daarom de taal “het huis van het Zijn”. Alleen door taal is de mens in staat de werkelijkheid, d.w.z. het geheel van zintuiglijkheid, alles wat zich aan hem aandient, in een wereld te veranderen. “Wereld” wil voor Heidegger zeggen: het functionele verband van de dingen, dat de mens voor zichzelf opbouwt, de ordening die op de dingen en op menselijke doelstellingen wordt toegepast. Tot de wereld behoren de dingen in hun relatie tot ons, de ordeningsbeginselen en het menselijk netwerk van relaties.

G.Koek

Tajaan Toegeven

Het is niet meer dan een moreel vooroordeel dat waarheid meer waard is dan schijn; het is zelfs de slechtst bewezen vooronderstelling van de hele wereld. Laat men zichzelf echter dit toegeven: leven is alleen bestaanbaar op grond van perspectivische schattingen en schijnbaarheden; en zou men met de brave geestdrift en onhandigheid van ettelijke filosofen de “schijnbare wereld” in haar geheel afschaffen, welnu, gesteld dat gij dat zoudt kunnen, dan bleef er tenminste ook van uw “waarheid” niets meer over!

Friedrich Nietzsche: Voorbij goed en kwaad

De beam en it bist De boom en het beest

Kryst is foar Doarmer in barren fan smoutens, mankelikens en refleksje. De twa hjirboppe symbolisearje dat foar him.

Kerst is voor Doarmer een gebeuren van gezelligheid, melancholie en reflectie. De twee hierboven symboliseren dat voor hem.

Mutaasje Mutatie

Een meme is een begrip uit de memetica en betekent een idee dat zich onder informatiedragers verspreidt (tot nu toe voornamelijk menselijke hersenen), en wordt ook wel omschreven als een besmettelijk informatiepatroon. In meer specifieke termen: een meme is een zichzelf vermeerderende eenheid van de culturele revolutie, zoals een gen de eenheid is van de biologische evolutie….. Organismen ondergaan gedurende generaties steeds kleine veranderingen en passen zich aan hun omgeving aan. Ze sterven uit als ze dat niet kunnen. Zo gaan memen van het ene brein op het andere over en gedurende de tijd, vaak eeuwen, ondergaat de meme veranderingen. De meme sterft uit, of komt in een coma-achtige staat terecht, als ze 'uit de tijd' raakt…… Memen kunnen delen bevatten van ideeën, talen, melodieën, ontwerpen, morele en esthetische waarden, vaardigheden en al het andere dat normaliter wordt aangeleerd en doorgegeven aan anderen….. Een goed voorbeeld van krachtige memen zijn wereldreligies Van de ene generatie aan de andere doorgegeven vinden steeds kleine veranderingen plaats. Een "succesvolle" meme past zich steeds en gemakkelijk aan, aan de veranderende tijden en omstandigheden. Sommigen zien de secularisatie van bepaalde richtingen in de christelijke godsdienst als een teken van een succesvolle meme. Een "starre" en moeilijk veranderende godsdienst zal volgens deze memetheorie versplinteren in een "succesvol" geseculariseerd deel en (talloze) kleine afsplitsingen.

Van Wikipedia

Winterjûn Winteravond

Jûn hat Doarmer in tsjustere wei rûn, mar ta syn lok foel it kâlde ljocht fan’e moanne op de neakene beammen en lei d’er in flues fan snie oer it swarte gers en ta syn lok wie er net allinnich.

Vanavond heeft Doarmer een duistere weg gelopen, maar gelukkig viel het koude licht van de maan op de naakte bomen en lag er een laagje sneeuw over het zwarte gras en gelukkig was hij niet alleen.

Oerémis Opgewonden

Uit: Dat zijn nou typisch Friezen

De Friese geschiedenis staat bol van de anarchie en het gebrek aan organisatie. Ze hebben nooit een gecentraliseerde politieke eenheid kunnen vormen. Maar een zwakte is ook een kracht. Het gebrek aan politieke eenheid bleek doorgaans een effectieve verdediging tegen buitenlandse agressors te zijn. Wie namelijk macht in Friesland zocht te verwerven ging gauw ten onder in het moeras van onbetrouwbare en onvoorspelbare partijpolitiek…….. Misschien zijn ze( de Friezen) de eerste postmodernisten, want ze hebben geen ander ideaal dan te doen wat ze willen doen of er achter te komen wat ze nu eigenlijk willen. Dat laatste kost zoveel tijd dat ze aan het eerste meestal niet meer toekomen.

In het echte leven gedragen Friezen zich als acteurs als ze opgewonden zijn. Hoe vaak dat voorkomt hangt af van de streek waar ze vandaan komen. De Klaikers of Kleifriezen uit het Noorden hebben de reputatie dat ze koude kikkers zijn, terwijl de Wâldsjers of Woudfriezen de Friese versie van het mediterrane temperament belichamen. Het juiste evenwicht wordt alleen aangetroffen bij de derde groep, de Zuidwesthoekers.

Blynseach Blindelings

Ast it sjen wolst bin d’er helden
bern dy’t boartsje yn de moarntiid
dy’t longerje nei de leafde
en dy langst sil altyd bliuwe
wylst Suzanne de spegel foarhâldt.

En do doarst de reis wol oangean
blynseach wolst har wol folgje
en do kinst op har fertrouwe
want sy rekket mei har wêzen
oan dyn siel.

Slofstra sjongt Suzanne

In jefte en in wei Een gave en een weg

Bring it libben, libben, libben, libben, libben, libben werom yn my.

Hy sei: it is as mei dyn lichem
It is in jefte en in wei
Do kinst fjochtsje, do kinst frije
It is oan dy, wat dochst der mei?

Bring it libben, libben, libben, libben, libben, libben werom yn my.

Piter Wilkens sjongt Lover,lover,lover

Vertaling:
Breng het leven terug in mij

Hij zei: het is als met je lichaam
Het is een gave en een weg
Jij kunt vechten, jij kunt vrijen
Het is aan jou, wat doe je ermee?

Op 'e sylboat Op de zeilboot

Caspar David Friedrich: Auf dem Segler

Ich denke dein, wenn mir der Sonne Schimmer

Vom Meere strahlt;

Ich denke dein, wenn sich des Mondes Flimmer

In Quellen malt.

Ich sehe dich, wenn auf dem fernen Wege

Der Staub sich hebt;

In tiefer Nacht, wenn auf dem schmalen Stege

Der Wandrer bebt.

Ich höre dich, wenn dort mit dumpfem Rauschen

Die Welle steigt.

Im stillen Haine geh ich oft zu lauschen,

Wenn alles schweigt.

Ich bin bei dir, du seist auch noch so ferne,

Du bist mir nah!

Die Sonne sinkt, bald leuchten mir die Sterne.

O wärst du da!

Goethe

Hark Luister

Wannear’t dit dan in dream is, lit ús dreame
En glimkjend bûge nei de stille gloed
Fan’t sûzjend hurdfjoer: hjir is alles goed
En kin gjin wurd de djipste dingen neame.

Hark, stoarmen geane om en oan de seamen
Bylkje de loften swier as stjurre bloed;
De wetters binn’ yn’t rizen ta de floed:
Nea lei ús eilân faaier yn it streamen.

Mar do en ik, de bern, sa’t wy hjir sitte
En sa’t ús hert ienselde mjitte slacht,
Binn’ feilich yn de driging fan de nacht.

Ek yn de lêste driging: ienris sjitte
Ús sielen blank as fisken troch it ljacht
Fan kleare wetters – djipper dream temjitte.

M. Sikkema

Ûnfoldwaande Onvoldoende

Uit de krant:

LEEUWARDEN - Vijf middelbare scholen in Friesland hebben onvoldoendes gekregen van de Inspectie van het Onderwijs. OSG Piter Jelles in Leeuwarden, Simon Vestdijk in Franeker, SBO in Heerenveen en CSG Bogerman en RSG Magister Alvinus in Sneek scoren in een aantal opleidingen onder de maat.

Ze krijgen ons er toch niet onder.

De hierknipper De kapper

Vandaag heeft Doarmer zijn haar kort laten knippen. Het gesprek met de kapsalon volgt altijd een bepaald ritueel. Doarmer belt om een afspraak te maken en krijgt vervolgens de vraag “Maakt het u uit door wie u geknipt wordt?”, waarop hij steevast antwoordt “Nee, zolang ze maar Moniek of Chantal heet”. Vroeger was dat heel anders, toen Doarmer een klein jongetje was ging hij vaak met zijn pake (= opa) naar de kapper in de plaats H. Deze heette Hotze en hij resideerde in een kioskachtig gebouwtje aan het water, zodat zijn klanten, voor het overgrote deel oude mannen zoals pake, ook nog commentaar konden leveren op het manoeuvreren van de boten in de gracht. Doarmer had wel eens het idee, dat sommige van deze oude mannen de hele dag in die kiosk doorbrachten en waarom ook niet. Mooi uitzicht, stoere verhalen, alles was er. Ze konden er natuurlijk ook geschoren worden en dat vond Doarmer het meest fascinerend , Hotze met de scheerkwast en dat grote mes. Maar zoals eerder al opgemerkt, er is tegenwoordig geen cultuur meer, waarmee hij niets wil zeggen tegen de Monieken en de Chantals.

Ferneare Verdragen

“Ik weet ook,”zei Candide, “dat wij onze tuin moeten bebouwen.”
“Gij hebt gelijk,”zei Pangloss, “want toen de mens in de Hof van Eden werd geplaatst, gebeurde dat ut operaretur eum, opdat hij hem zou bewerken; hetgeen bewijst dat de mens niet is geschapen om te rusten.”
“Laten wij werken, zonder te redeneren,”zei Martijn, “dat is het enige middel om het leven draaglijker te maken.”

Voltaire: Candide

It fjildteken Het veldteken

Gjin earn te sjen , mar wol in krûpelhintsje

Geen adelaar te zien, maar wel een lieveheersbeestje

Oare jier Volgend jaar