Rabje Kwaadspreken

Er wordt wat gekletst in deze wereld. Roddel is niet voor niets het cement van de samenleving. Zo gaat nu het gerucht als zou Doarmer iets te maken hebben met het tragische verscheiden van ene Bonifatius. Bij deze, zolang er geen harde bewijzen zijn, ontkent Doarmer ten stelligste er ook maar iets mee te maken te hebben. Integendeel hij waardeert het juist enorm wanneer mensen prediken of zo.

Etysk snobje Ethisch snoepen

Lila deelde suikerspinnen uit. ‘Als iedereen ter wereld liever suikerspinnen heeft dan zuurstokken, is het dan een feit over de wereld dat suikerspin lekkerder is, of alleen maar een algemeen aanvaarde overtuiging?’…… ‘De vraag laat zien dat voedsel een kwestie van smaak is, en ethiek duidelijk niet, zei Sam. Er zat een stuk suikerspin in zijn haar. ‘Stel dat er in een wereld waarin iedereen liever zuurstokken heeft één persoon is die suikerspinnen lekkerder vindt. Het zou toch belachelijk zijn om je af te vragen of zo iemand het verkeerde doet?’

Lucy Eyre

De ûndergrûn De ondergrond

Als ‘titanisch’ en ‘barbaars’ beschouwde de Apollinische Griek ook de uitwerking van het Dionysische, overigens zonder voor zichzelf te kunnen verhelen dat hij zelf toch ook innerlijk met die gevallen titanen en helden verwant was. Ja, hij moest nog meer ervaren: heel zijn bestaan met al zijn schoonheid en matiging berustte op een verborgen ondergrond van leed en kennis, die hem juist door het Dionysische geopenbaard werd. En wat bleek? Apollo kon niet zonder Dionysus leven! Het ‘titanische’ en het ‘barbaarse’ waren uiteindelijk net zo noodzakelijk als het Apollinische!

Nietzsche: Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik.

Bij het bouwen van de geordende “droomwereld” van het Apolllinische vergeet men wel het chaotische Dionysische waarop het bouwsel rust. Volgens Nietzsche leeft men echter het “gezondst” door zich hiervan bewust te blijven.

Glês Glas

Vroeger maakten Friese boeren in de hooitijd vaak gebruik van landarbeiders van buiten Friesland en om ze aan het werk te houden kregen deze regelmatig een borrel. De borrel werd gedronken uit een glas met een afgebroken voet, een “fûgeltsje”. Doarmer heeft verschillende theorieën gehoord waarom dit werd gedaan. De landarbeiders komen niet meer, maar het “fûgeltsje”bestaat nog steeds , zij het in een beschaafde vorm(zie bovenste foto). Aan te bevelen is bijvoorbeeld “rikke iel mei in fûgeltsje jenever”(= gerookte paling met jenever uit een “fûgeltsje”).Op de onderste foto ziet u ook in “fûgel”, maar die zult u wel herkennen, dat is natuurlijk een glazen tútfûgel bij een eveneens glazen drinkbakje.

De muonts De monnik

Het volk dat er woont, wordt door degenen die in Germanië wonen ‘Friezen’ genoemd. Ze verschillen veel in kleding en zeden van de Neder-Duitsers, want alle mannen zijn in de nek gelijk geschoren en ze dragen ronde kransen. Hoe voornamer ze zijn, des te hoger wordt het haar opgeschoren. En het is een volk , sterk van leden en kracht, mooi van lichaam, wreed van gemoed en druk bezig in de velden met lansen en ijzeren geschut. Het land is vol weiden en gras en ze hebben geen hout. Daarom branden zij turf en koeienmest en uitwerpselen van ossen, die gedroogd zijn. Het is een vrij volk dat door geen heer is bedwongen. Zij wagen hun lijf zodat ze vrij zullen blijven en ze sterven liever dan dat ze zouden worden bedwongen.

De monnik Bartholomaeus Anglicus (ca. 1230)

De feriening De vereniging

Hjoed wer twa oeren rûn, mar no yn’e rein. J. wie net hielendal fan’e skrik bekommen en doarde net wer lâns de lilke hiemdogge. Mar, hawar it hat sa wêze moatten, op in sânpaad foar it doarp H. seach J. hommels in losrinnende Dútske harder. Doarmer soe syn swurd al lûke, mar it die bliken, dat it in nuet bist wie. It oertsjûge lykwols Doarmer jitris fan it besteansrjocht fan’e Nederlandsche Christelijke Vereniging ter Bestrijding van Honden.

De lilke hiemdogge De boze erfhond

Hjoed hat Doarmer twa oere sânentrittich rûn yn’e baarnende sinne tegearre mei J. Foar J. wie dizze ofstân al in hoartsje lyn, hja waard dan ek hieltyd swijsumer. Út W. wei gyng it earst njonken it spoar. Dêr by in pleats hiene Doarmer en J. in moeting mei in lilke hiemdogge. Hy bile en liet syn tosken sjen, sadat J. tige kjel waard. Lokkich eanget Doarmer nea en de hûn joech belies. Dêrnei gyng it oer it W. fjild nei de skieppeskuorre en doe lâns de râne fan’e heide om oer it doarp H., dat in bytsje op in hichte leit, wer rjochting W. Nei ôfrin fielde Doarmer of’t er tsien pûn ferlern hie en ek de toarst wie slim.

Tiid meitsje Tijd maken

Misschien kan de innerlijke gezondheid van een land worden afgelezen aan het vermogen van zijn bevolking om niets te doen.

Sebastian de Grazia

Ze leden allemaal onder de angst geen tijd voor alles te hebben en ze wisten niet dat tijd hebben niets anders betekent dan geen tijd voor alles te hebben.

Robert Musil: Der Mann ohne Eigenschaften

We zijn niet gestresst omdat we geen tijd hebben. We hebben geen tijd omdat we gestresst zijn.

Stefan Klein

De dei De dag

Nea neat Nooit niets

Wij kunnen nooit niets doen. Net zoals het water in een lege fles stroomt die we in zee gooien, zo vult ook een leeg verstand zich onmiddellijk met gedachten. Maar wat voor gedachten?
Wie zijn waarneming traint en zich aanleert om meer van het leven te beleven, neemt meteen twee neveneffecten waar. Ten eerste verandert het tijdsgevoel. Hoe meer zintuiglijke indrukken we van elk moment opnemen, des te rijker en langer die tijd bij een terugblik lijkt…… Doordat we onze tijd meer leven geven, geven we het leven ook meer tijd….. En tenslotte verbetert een scherpere waarneming het humeur. Onze hersenen zijn namelijk zo geprogrammeerd dat we een toestand van alerte aandacht als vreugdevol beleven. Wie in het heden aanwezig is, neemt de momenten waaruit het leven bestaat niet alleen nauwkeuriger waar, maar kan er ook meer van genieten.

Stefan Klein

Wjerlizze Weerleggen

Zelfs de theorie van Newton werd tenslotte weerlegd en wij hopen inderdaad dat wij er op deze manier in zullen slagen elke nieuwe theorie te weerleggen en te verbeteren. En wanneer een theorie tenslotte wordt weerlegd, waarom niet meteen? Men kan heel goed volhouden dat het niet meer dan een historisch toeval is dat een theorie na zes maanden wordt weerlegd en niet pas na zes of zeshonderd jaar. Men ziet in de weerlegging vaak het falen van een wetenschapsbeoefenaar of tenminste van zijn theorie. Ik moet erop wijzen dat dit een typisch inductivistische vergissing is. Men moet in elke weerlegging een groot succes zien, niet alleen voor de wetenschapsmens die de theorie heeft weerlegd maar ook voor degene die de weerlegde theorie heeft ontwikkeld en die dus, zij het slechts indirect, in eerste instantie het experiment suggereerde dat tot de weerlegging leidde.

Karl Popper

Njonkelytsen Langzamerhand

Niet van aanvang aan hebben de goden alles aan de stervelingen onthuld, maar langzamerhand leren zij al zoekend de dingen beter kennen……. Maar het zekere zag geen mens en ook zal er nooit iemand zijn die het heeft gezien , noch over de goden, noch over iets wat ik heb genoemd. Want zelfs wanneer het iemand per ongeluk zou gelukken de volmaakte waarheid uit te spreken, dan zou hij er zelf nog geen weet van hebben; gissing bekleeft alles.

Xenofanes (ca. 540 v. Chr.)

De earrebarre De ooievaar

Ûnderweis moete Doarmer dizze fûgels yn harren tsjilfoarmich nêst / Onderweg ontmoette Doarmer deze vogels in hun wielvormig nest.

Warber Werkzaam

Es ist das Unglück der Tätigen, daß ihre Tätigkeit fast immer ein wenig unvernünftig ist. Man darf zum Beispiel bei dem geldsammelnden Bankier nach dem Zweck seiner rastlosen Tätigkeit nicht fragen: sie ist unvernünftig. Die Tätigen rollen, wie der Stein rollt, gemäß dem Dummheit der Mechanik. Alle Menschen zerfallen, wie zu allen Zeiten so auch jetzt noch, in Sklaven und Freie; denn wer von seinem Tage nicht zwei Drittel für sich hat, ist ein Sklave, er sei übrigens wer er wolle: Staatsmann, Kaufmann, Beamter, Gelehrter.

Friedrich Nietzsche

Stutsen Gestoken

De fûgel De vogel

Betelje Betalen

Als het heelal een doel heeft en dat doel wordt bereikt, dan moet het heelal eindigen, want voortbestaan is dan overbodig en zinloos. Als het heelal daarentegen eeuwig is, is het moeilijk voorstelbaar dat het uiteindelijk een doel heeft. Kosmische dood is dus misschien de prijs die betaald moet worden voor kosmisch succes. Misschien is het beste dat we mogen verwachten dat onze nakomelingen het doel van het heelal kennen voordat de laatste drie minuten voorbij zijn.

Paul Davies

Ea Ooit

Veronderstel dat het heelal geen einde zou hebben. Dat het tot in eeuwigheid bestaat betekent dat het een oneindige levensduur zal hebben. Als dat het geval is moet elk fysisch proces, hoe langzaam of onwaarschijnlijk ook, ooit plaatsvinden, zoals een aap die eindeloos met een typemachine speelt eens de werken van William Shakespeare zal uittikken.

Paul Davies

Betizing Verwarring

Kortom, de stelling ‘alles is subjectief’ moet wel volslagen onzin zijn, want ze zou zelf subjectief dan wel objectief moeten zijn. Ze kan echter niet objectief zijn, omdat ze in dat geval onjuist zou zijn als ze juist is. En subjectief kan ze ook niet zijn, omdat ze dan geen enkele objectieve stelling uitsluit, inclusief de stelling dat ze objectief gezien onjuist is.

Thomas Nagel

In tsjokke "el" Een dikke "el"

Dr.Oetker en Doarmer ondernemen een poging goed Hollands te spreken. Het lukt niet helemaal, die dikke "l" wil maar niet weg en ook het verschil tussen "kijken" en "zien" begrijpen ze niet om maar te zwijgen van de "z", wat heeft die letter aan het begin van een woord te zoeken!

Mjoksje Mengen

Rorty mag graag herhalen dat als wij voor de vrijheid zorgen, de waarheid voor zichzelf zal zorgen. In een vrije wereld, zo schijnt hij te denken, zullen alleen de mensen met bibliotheekkaarten en microscopen, de meesters van precedent en archief, uiteindelijk het koffiehuis betreden…….Onder invloed van deze dichterlijke gloed zou je bijna nog vergeten dat er helemaal geen reden is om te geloven dat vrijheid vanzelf naar waarheid leidt…… Vrijheid betekent ook de vrijheid om geschiedenis en fictie met elkaar te vermengen, of de vrijheid om een klimaat van mythe, onzorgvuldigheid, incompetentie of zelfs van daadwerkelijke corruptie te scheppen. Het betekent ook de vrijheid om het verleden te romantiseren, om anderen te demoniseren, om lijken in de kast te verstoppen en rapporten te manipuleren. Niet alleen in totalitaire samenlevingen gaat de vrijheid verloren; de emotionalisten van het huidige populisme en de magnaten van media en entertainment kunnen daar even goed voor zorgen.

S. Blackburn over Richard Rorty en de waarheid

Oan it wriggeljen reitsje Aan het wankelen raken

Volgens Ockham beperkt de logica zich niet tot het bestuderen van de vormen waarin redeneringen worden gegoten, maar valt ze samen met de filosofie zelf……. Ze doet problemen die men reëel achtte verdampen, doet er andere, die men niet zag, uit oprijzen. Zo brengt Ockham een groot stuk van de filosofische traditie, van Plato tot Duns Scotus, aan het wankelen. Wat in zijn tijd de ‘universalia’ werden genoemd, het begrip mens of het begrip paard bijvoorbeeld, hebben volgens hem geen enkel reëel bestaan. ‘Mens-heid’ of ‘paard-heid’ zijn geen essenties die als zodanig of in het goddelijk begrip bestaan en waarvan men zich terecht kan afvragen hoe ze in een bepaalde entiteit reëel worden.

Roger-Pol Droit

De nominalist , want het algemene begrip is slechts een naam(= nomen), William van Ockham heeft met zijn scheermes een opruiming gehouden in het denken, zoals ook later Wittgenstein dat heeft gedaan.

Sljocht nei Begerig naar

Maar het goede? En de norm? En de zedelijke wet? Ook hier een omkering, en een waarvan Descartes zelfs geen flauw vermoeden had gehad: tegenover het vooringenomen standpunt dat inhoudt dat we menen te begeren wat mooi en goed is stelt Spinoza de gedachte dat we datgene mooi en goed achten waarnaar onze begeerte ons drijft. Dat is de manier waarop de Ethica de ethiek radicaal verandert: alleen de begeerte oordeelt en beveelt. De positieve, constructieve en stuwende begeerte is niet meer een vervloekt deel dat onder het gezag van de rede in toom moet worden gehouden. Het leven van de wijze is niet ascetisch…… Spinoza’s wijsheid is vrij van transcendentie en van versterving. Die uitgesproken ernstige vreugde is gekant tegen elke vorm van droefheid, zelfbeperking en zelfverminking.

Roger-Pol Droit

Op wei Op weg

Oertsjûgjend jild Overtuigend geld

Als mensen immers alleen tot samenwerking zouden komen na wederzijds overleg, zou de moderne maatschappij nooit uitgegroeid zijn tot het complexe productiesysteem van materiële goederen dat ze is geworden. Wederzijds overleg is een zeer beperkt mechanisme om tot samenwerking te komen, zoals iedereen weet die al eens met vrienden een uitstapje heeft georganiseerd. Omdat je altijd opnieuw de instemming van alle deelnemers over elk punt van het programma moet verkrijgen, is overleg kostbaar en tijdrovend; telkens kunnen er nieuwe meningsverschillen of misverstanden opduiken. Daarom hebben we in de loop van onze geschiedenis onze toevlucht genomen tot ‘sturingsmedia’ . Het voorbeeld bij uitstek van zo’n sturingsmedium is geld. Met geld kun je het gedrag van iemand sturen, zonder dat je hem of haar moet overtuigen.

T. Heysse over Jürgen Habermas

De tarieding De voorbereiding

Het is zaterdag en Doarmer bereidt zich voor op de moeder van alle hardloopwedstrijden, vier rondjes door het dorp. Terwijl gisteravond overal ‘ de betsjoenende rook fan simmerrein’ , de betoverende geur van zomerregen, hing, schijnt nu een milde zon. De ceremoniële schoenen staan gereed, Doarmer zal zich insmeren met magische oliën en dan ‘sil it heevje ‘, dan zal het gebeuren.

Opskypje Afwentelen

Ook de moedigste onder ons heeft maar zelden moed tot datgene wat hij feitelijk weet.

Niemand is verantwoordelijk voor het blote feit, dat hij bestaat, dat hij die en die eigenschappen heeft, dat hij onder deze bepaalde omstandigheden, in deze bepaalde omgeving leeft. De fataliteit van zijn eigen wezen kan niet los worden gezien van de fataliteit van al datgene wat geweest is en nog te gebeuren staat. Hij is niet het gevolg van een eigen bedoeling, van een plan; hij is niet de inzet van het streven de “ideale mens”of “het ideale geluk”of de “ideale moraliteit”te verwezenlijken, het is absurd zijn wezen op een of ander doel te willen afwentelen. Wij hebben het begrip “doel” uitgevonden: in de realiteit zal men tevergeefs zoeken naar een doel ….. er is niets wat ons bestaan zou kunnen vonnissen, meten, vergelijken, veroordelen, want dat zou betekenen het geheel vonnissen, meten, vergelijken, veroordelen. Maar buiten het geheel is er niets!

Nietzsche

Als het doel onbekend is, en volgens Nietzsche is dat het geval, is het zinloos te meten en te vonnissen, want men weet pas wat goed en slecht is , als men het doel kent. Volgens Nietzsche hadden zijn tijdgenoten, ook zij , die zich van de religie losgemaakt hadden, deze consequentie nog niet getrokken.

Falske freonen Valse vrienden

Als talen verwant zijn, zijn er ook zogenaamde “valse vrienden”, woorden waarvan je ten onrechte denkt dat je de betekenis wel kent ,bijvoorbeeld het Duitse “bellen” betekent “blaffen”. Dit verschijnsel doet zich ook voor tussen het Nederlands en het Frysk. Er volgen een paar voorbeelden:

Frysk Nederlands
wei weg (greide = wei)
leven lawaai (libje= leven)
slim erg (snoad of tûk= slim)
wekker wakker
merk markt
del neer
hoeden voorzichtig
er hij
holle hoofd
wiet nat
net niet

Als op de deur dus “wiet” staat is dat geen boodschap, dat je daar een bepaald genotsmiddel kunt kopen, maar dat hij waarschijnlijk pas is geschilderd.

Met dank aan een Friese grammatica

Laitsje Lachen

Ja! Hij (de ethische leraar) wil absoluut niet dat wij om het bestaan lachen, noch ook om onszelf, noch ook om hem….. Het valt niet te ontkennen dat tot dusverre het lachen op den duur al deze grote leraren van het doel de baas is geworden…..Maar ondanks al dit corrigerend lachen is de menselijke natuur door het telkens opnieuw verschijnen van deze leraren van het doel van het bestaan over het geheel genomen toch veranderd, zij heeft er nu een behoefte bij, en wel de behoefte aan het telkens opnieuw verschijnen van zulke leraren en leerstellingen van het doel. De mens is langzamerhand een fantastisch dier geworden, dat een existentiële voorwaarde meer te vervullen heeft dan elk ander dier: de mens moet van tijd tot tijd geloven te weten waarom hij existeert.

Nietzsche

In ferfeelsum oardiel Een saai oordeel

In Parerga en paralipomena (1851) suggereerde de filosoof (Schopenhauer) dat ons niets zo snel geneest van ons verlangen door anderen te worden gewaardeerd dan een studie van hun ware inborst, die, zo redeneerde hij, meestal uitermate bot en dom is….. En als de mensen niet kwaadaardig waren, waren ze gewoon saai….. Kunnen we de meningen van dergelijke mensen echt zo serieus nemen? vroeg Schopenhauer . Kunnen we werkelijk toestaan dat hun oordelen blijven bepalen wat we van onszelf vinden….. En zelfs als die mensen wel respect voor ons opbrengen, hoeveel kan zulk respect dan ooit waard zijn?

Alain de Botton

Wiismeitsje Wijsmaken

Maar al mag onze behoefte aan status dan een vaststaand gegeven zijn, we kunnen nog altijd kiezen waar we in die behoefte voorzien; het staat ons vrij ervoor te zorgen dat de angst ons gezicht te verliezen ons voornamelijk bekruipt ten overstaan van een publiek waarvan we de beoordelingsmethoden zowel begrijpen als eerbiedigen. Statusangst zou men alleen als problematisch kunnen omschrijven wanneer die wordt ingegeven door een waardesysteem dat we onderschrijven doordat we bang en overdreven gehoorzaam zijn, doordat we ons hebben laten wijsmaken dat het natuurlijk of misschien wel door God gezonden is, doordat mensen om ons heen eraan zijn onderworpen of doordat we zo weinig op onze verbeelding durven vertrouwen dat we geen alternatieven kunnen bedenken.

Alain de Botton

Doarmer heeft ook zo zijn eigen waardesysteem , waarin het gaat om emoties, dapperheid en hard kunnen lopen en hij wordt inderdaad vaak beoordeeld op dingen, die hier niets mee te maken hebben en de Botton heeft gelijk, voor Doarmer zijn dergelijke beoordelingen dan ook volkomen oninteressant.

In ferromming Een pak van het hart

Het opgeven van ambities is net zo’n grote opluchting als het verwezenlijken ervan. Het kan gek genoeg een pak van je hart zijn wanneer je onvoorwaardelijk je ontoereikendheid op een bepaald gebied aanvaardt. “Goddank”, zeggen we dan. “Van die illusie zijn we af”.

William James

De oarder De orde

Je kunt ook niet meer gewoon werken, ook dat dient te geschieden langs de lijnen van de neologistieke orde, zoals de socioloog Sennett recentelijk uiteenzette. Werknemers mogen niet meer op lange termijn denken en incrementeel hun vakmanschap en levenservaring laten groeien. De logistieke orde berooft mensen van hun ervaring, vakmanschap, beroepstrots en hun tradities, omdat zij altijd bezig dienen te zijn met de volgende fase, met een volgend project, met de toekomst. Ervaring en traditie horen bij het bestaan van de mens, aldus deze socioloog……… Je mag geen dreigingen erkennen en falen is een groot taboe geworden. Wat vroeger in Gods hand lag is nu door de mens zelf gepakt: zijn voor- en tegenspoed.…… Kinderen mogen niet zomaar meer leren…. maar moeten worden gemonitord, want in het verleden gemaakte fouten bieden een garantie voor een ellendige toekomst. Juffen en meesters worden aansprakelijk voor een ellendig en mislukt leven…. Alles moet betracht worden vanuit het perspectief: wat kan ik ermee? De neologistieke orde berooft mensen van hun bestaan: van het contingente, het gebeuren, het nutteloze.

J.Schrijvers: De tomtomisering van de passionele mens

Dwaan Doen

In feite staat mij elke moraal tegen die zegt: ‘ Doe dit niet! Verzaak! Overwin uzelf! ‘ Ik sta daarentegen positief tegenover elke moraal die mij ertoe aanzet iets te doen en opnieuw te doen en er van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat van te dromen………Wie zo leeft, van hem valt voortdurend het een na het ander af wat niet bij zijn leven hoort: zonder haat of ergernis ziet hij vandaag dit en morgen dat afscheid van hem nemen, als de vergeelde bladeren die door het eerste het beste briesje van de boom worden gerukt…….. ‘Ons doen hoort te bepalen, wat wij nalaten: door te doen laten wij na’, zo bevalt het mij.

Nietzsche

Kedize Beslissen

deze???

of deze???

Uit het dagblad “De T.”

Friezen worden het niet eens over vlag

LEEUWARDEN - De Friezen worden het niet eens over hun eigen gemeenschappelijke vlag. Deze vlag moet de Friezen in de provincie Friesland en de Friezen in Duitsland vertegenwoordigen. Het ontwerp dat er nu ligt is een initiatief van de Interfriese Raad, een overkoepelende organisatie voor de Friezen in Noord-Europa.
De nationalistische Friese organisatie Groep van Auwerk ziet echter liever een andere vlag en is nu met een eigen ontwerp gekomen. Het voorstel dat er nu ligt, kan alleen officieel erkend worden als de besturen van Friesland en de Friezen in Duitsland de vlag goedkeuren.
„Omdat de omstreden vlag niet voldoet aan de eisen van de heraldiek, gaat de politiek haar handen daar niet aan branden”, zo verwacht Siwert Reinarda van de Groep van Auwerk. Heraldiek is wapenkunde, die onder meer het recht op en de reglementering van het wapen bestudeert.
„Omdat de vlag van de Interfriese Raad een combinatievlag is voldoet hij waarschijnlijk niet aan de eisen van de heraldiek. Wij stellen dan ook de Redbad-vlag, een vlag die staat voor de koning van alle Friezen, voor.” Die zou volgens Reinarda beter voldoen aan de heraldische én historische eisen.
In september beslist de Friese Raad voor de Heraldiek of de omstreden vlag voldoet aan alle eisen. „Dat wachten we nu eerst af”, aldus Reinarda.

Het maakt Doarmer niet zoveel uit, als er maar hartjes in zitten maar die onderste heeft door dat kruis een "skandinavische uitstraling" en dat heeft wel wat. Het maakt een onderscheid met de (Neder)Duitsers.

De hjoeddeiske jongerein De jeugd van tegenwoordig

Gisteren heeft Doarmer 10 EM (= ruim 16 km) rond de R.berg gerend. Naast wat kleinere bulten moest de berg zelf drie keer beklommen worden. Hij had zijn jongste zoon meegenomen om deze het vak te leren, maar dat viel tegen. Na één ronde ging de zoon er vandoor en zette zijn oude vader op minuten.

Beskôgje yn’e woastyn Beschouwen in de woestijn

Duae sunt vitae, activa et contemplativa. Activa est in labore, contemplativa in requie. Activa in publico, contemplativa in deserto. Activa in necessitate proximi, contemplativa in visione Dei.

Hugo de Sancto Victore (1096 – 1141)

Carnaps bewering dat de metafysica als poëzie beschouwd moet worden, is stellig in strijd met de aanspraken die gewoonlijk door metafysici worden gemaakt ; maar evenals Carnaps waardeschatting zouden deze wel eens kunnen berusten op een onderwaardering van de poëzie. Heidegger, door Carnap als mikpunt voor zijn aanval uitgekozen, beet van zich af door te verklaren dat denken en poëzie nauw verwant waren ; zij zijn niet identiek maar ontsprongen aan dezelfde bron – het denken…….. Wittgensteins beroemde aforisme : ‘Waarover men niet spreken kan, daarover moet men zwijgen’, een argument voor de andere partij, zou strikt genomen niet alleen van toepassing zijn op wat buiten onze zinlijke waarneming ligt, maar zelfs op de objecten van onze gewaarwording. Niets van wat we zien of horen of aanraken, kan in woorden worden uitgedrukt die evenaren wat voor de zintuigen gegeven is.

Hannah Arendt

Activiteit en contemplatie, voor Doarmer is dat eerste "hardlopen".

Úttjirgje Uitleven

Vandaag hebben twee(!) kapsters zich uitgeleefd op de weinige haren, die Doarmer nog op zijn hoofd heeft. Het resultaat was, dat hem eerst de toegang tot zijn huis werd geweigerd, zodat hij zichzelf al in een kartonnen doos onder de brug zag. Na moeizame onderhandelingen heeft hij toch nog een “verblijfsvergunning” gekregen.

It nuvere selskip Het zonderlinge gezelschap

Eindelijk is het zover!. Dit zonderlinge gezelschap, bestaande uit dakpannenbakkers, verkeersregelaars buitengebied, toezichthouders der kazematten, visboeren en onderw. volk, gaat de boot in. Het is de laatste stap in een traject naar maatschappelijke re-integratie en voor sommige leden van de groep een wel heel grote stap, daar zij snel van slag raken.

Hjoed de dei Vandaag de dag

Een liedje

It pandutsen tek Het met pannen bedekte dak

Pandutsen Met pannen bedekt

Terwijl zwarte wolken voor de zon schoven en de wind opstak, volgden zijn vingers teder de rondingen van de Friese Golfpan . Hij huiverde even en hij wist niet of dat door de plotselinge daling van de temperatuur kwam, hij droeg slechts een dunne versleten stofjas, of door zijn liefde voor haar. Zij was enigszins groen uitgeslagen en zo had hij ze het liefst, niet versgebakken, maar getekend door weer en wind. Ze moesten op het dak gelegen hebben, anders ontstonden er bij hem geen warme gevoelens. Hij keek om zich heen en zag zijn wereld, een wereld bestaande uit stapels dakpannen, de Holle Mulden , de Klein Romaans blauw gesmoord , ze waren er allemaal en voor hem al meer dan zestig jaar. Als jonge man van zeventien was hij aan het eind van de oorlog toevallig op deze plaats terechtgekomen en was nooit meer weggegaan. Hij had zich volledig aangepast, zijn stofjas was oorspronkelijk blauw geweest, maar de terracottakleur had de overhand gekregen, hetzelfde gold voor zijn gelaat, dat ook aanvoelde als een dakpan. Hij wist dat omdat hij vaak met zijn wangen over hen heen schuurde, zoveel hield hij van ze. De zeldzame bezoekers die op het terrein kwamen, begrepen hem niet, ze zagen hem als een soort Sisyfus, die elke dag opnieuw een rotsblok de berg op moest rollen, maar hij begreep Sisyfus, zoals deze van zijn rotsblok hield, zo hield hij van dakpannen. De hele dag sleepte hij ze heen en weer, stapelde ze op en af en ’s nachts sliep hij op ze. Dat was zijn leven en er waren veel mensen, die met minder genoegen moesten nemen, want wie kent de schoonheid van een door de zon beschenen Pegon Pan of zag de eerste sneeuwvlokken dwarrelen op een Tuiles du Nord!!

De berte De geboorte

Zo is de facticiteit overal, maar ongrijpbaar; ik kom altijd alleen maar mijn verantwoordelijkheid tegen en daarom kan ik niet vragen “ waarom ben ik geboren?”, de dag van mijn geboorte vervloeken of verklaren dat ik er niet om heb gevraagd geboren te worden, want die verschillende houdingen tegenover mijn geboorte, dat wil zeggen tegenover het feit dat ik een tegenwoordigheid in de wereld verwerkelijk, zijn nu juist niets anders dan manieren om die geboorte in volle verantwoordelijkheid op mij te nemen en tot de mijne te maken ; ook hier kom ik slechts mijzelf en mijn projecten tegen, zodat mijn geworpenheid, dat wil zeggen mijn facticiteit, uiteindelijk eenvoudigweg hierin bestaat dat ik ertoe veroordeeld ben geheel en al voor mezelf verantwoordelijk te zijn.

Sartre

It gyng om dea Het was erg afzien

De tsjustere twang De duistere dwang

Wanneer wij verklaren dat de slaaf geketend even vrij is als zijn meester, bedoelen wij niet een vrijheid die onbepaald zou blijven. De geketende slaaf is vrij om zijn ketenen te verbreken; dat houdt in dat de betekenis van zijn ketenen aan hem zal verschijnen in het licht van het doel dat hij zal hebben gekozen: slaaf blijven of het ergste riskeren om zich van de slavernij te bevrijden. Natuurlijk, de rijkdommen en het levenspeil van de meester zullen voor de slaaf onbereikbaar blijven; maar dat zijn dan ook niet de objecten van zijn projecten, van het bezit van die schatten kan hij alleen maar dromen; zijn facticiteit is zodanig dat de wereld met een ander aanschijn aan hem verschijnt en dat hij andere problemen heeft te stellen en op te lossen; in het bijzonder moet hij zich fundamenteel kiezen op het terrein van de slavernij en zodoende een betekenis geven aan die duistere dwang. Als hij bijvoorbeeld voor de opstand kiest, krijgt de slavernij, verre van eerst een hinderpaal voor die opstand te zijn, haar betekenis en tegenspoedcoëfficiënt slechts door die opstand.

Sartre

It strampeljende feanlyk Het strompelende veenlijk

Vandaag is Doarmer in het verre land D. geweest in de plaats K’veen om daar een halve marathon te lopen. Voor hem was het in zekere zin een reis in het verleden, want vroeger heeft hij in deze plaats en bij deze wedstrijd een “finest hour” beleefd. De omroeper kende hem zelfs nog en maakte hetzelfde grapje als 20 jaar geleden, bij de doorkomst na de eerste ronde klonk uit alle luidsprekers “en daar komt Koosje uit W.”! Dus in de herfst van zijn leven was Doarmer weer even terug, want hij probeert zijn bestaan met een cirkelbeweging te leiden en daarom liep hij vandaag over de uitlopers van de Noord-Duitse Laagvlakte tussen de turfdampen. Er stond een harde wind en het was de bedoeling dat men er kilometers lang pal tegenin liep. Dit werd sommige lopers iets te veel en vooral in de tweede ronde was dit te merken. Doarmer dacht op een bepaald moment , dat hij voor zich een strompelend veenlijk zag, de streek staat erom bekend, maar bij het inhalen bleek het een uitgeputte loper te zijn en hoe behulpzaam Doarmer in het normale leven ook is, in een wedstrijd is het ieder voor zich. Hij weet ook niet of de loper de finish wel gehaald heeft, misschien wordt hij over paar duizend jaar uit de turf gegraven en bereikt hij postuum toch nog eeuwige roem.

Oer it tinken Over het denken

Echter: wij zijn van de wereld en niet alleen maar erin; ook wij zijn verschijnselen krachtens komst en vertrek, verschijnen en verdwijnen; en hoewel we uit een niets komen, arriveren wij goed toegerust voor de confrontatie met alles wat maar aan ons verschijnt en voor de deelneming aan het spel van de wereld. Deze eigenschappen verdwijnen niet als we ons toevallig eens met mentale werkingen bezighouden en opzettelijk de ogen van ons lichaam sluiten, om de platonische metafoor te gebruiken, teneinde de ogen van de geest te kunnen openen.

Hannah Arendt

Want wanneer een illusie verdwijnt, wanneer een verschijnsel plotseling uiteenvalt, is het altijd ten gunste van een nieuw verschijnsel dat voor eigen rekening de ontologische functie van het eerste overneemt…… De desillusie is alleen maar het verlies van een evidentie omdat zij de verwerving van weer een andere evidentie is.

Merleau-Ponty

Hannah Arendt merkt naar aanleiding van dit probleem ook op, dat het een hardnekkige dwaling is te geloven dat de oorzaak van “hogere rang” moet zijn dan het gevolg .

Amerijen Ogenblikken

it brekbere begjin - het breekbare begin

devoasje - devotie

kedize - beslissen

it miel - de maaltijd

In tongerjend ein Een donderend einde

Vanochtend om half zes dacht Doarmer dat zijn laatste uur geslagen was, want links en rechts knetterde de bliksem om het huis als was het een precisiebombardement. Doarmer had er vrede mee, hoewel hij altijd het gevoel had dat het zijn bestemming was om in een veldslag aan de Tsjonger te sneuvelen. Een mens kan echter niet alles hebben en zo’n bliksemend einde heeft ook wel wat. Hij realiseerde zich hoe belangrijk het is goed geleefd te hebben en geen spijt te hebben van de zonden die men niet heeft begaan. Wat dat laatste betreft heeft Doarmer altijd zijn best gedaan. Kortom vol zelfvertrouwen keek hij naar het vuurwerk , maar blijkbaar behaagde het Hem nog niet Doarmer tot zich te roepen en nam Hij genoegen met een tv-toestel en een verwarmingsketel. Doarmer ziet hierin een teken, dat hij enthousiast zijn leven moet voortzetten, er zijn nog wel een paar zonden te vinden, die hij niet heeft begaan en wie weet wordt toch nog iets daar aan de Tsjonger.

Fertutearzje Verpieteren

Heeft u ook soms dat gevoel?

Tja, wat ik as iensum knyn
no fan it libben fyn;
it is bytiden min te fernearen,
sjoch myn delhingjende earen.

Neatsizzend Nietszeggend

Hij had niets te verdedigen. Dat verklaart waarom hij zich kon concentreren op pure vijandelijkheden. Hij hoefde alleen maar aan te vallen. Hij hoefde zijn tegenstanders alleen maar in de pan te hakken….. Soms sprak hij in vloeiende volzinnen gevuld met onbegrijpelijk jargon. Vanzelfsprekend wist bijna geen mens wat het allemaal precies betekende, maar zijn sterke punt was dat hij een sfeertje wist te scheppen van: “Als je dit niet begrijpt, ben je wel erg stom”….. Ik kon zijn argumenten niet weerleggen. Het was alsof ik een partijtje aan het boksen was met een spook: hoe vaak en hoe hard ik ook sloeg, ik raakte alleen maar lucht. Ze bezaten geen harde kern.

Murakami

De hampelman

Aan een trekpop is eigenlijk niets komisch; er zit geen tegenstrijdigheid in dat hij zijn zonderlinge bewegingen maakt, daar men immers aan het touwtje trekt. Maar een harlekijn te zijn in dienst van iets onverklaarbaars, dat is komisch; de tegenstrijdigheid is deze, dat er geen zinnige reden aanwijsbaar is waarom men nu eens een trekking in het ene been krijgt en dan weer in het andere. Wanneer ik nu wat ik doe niet aan mijzelf kan verklaren, dan wil ik het niet doen ook ; wanneer ik de macht waaraan ik mij onderwerp niet kan begrijpen, dan wil ik mij er niet aan onderwerpen.

Søren Kierkegaard

It eale Het edele

Het leven als geheel valt uiteen in arbeid en vrije tijd, ook in oorlog en vrede, en onze activiteiten zijn gericht gedeeltelijk op nodige en nuttige, gedeeltelijk op edele zaken. Wat nu de rangorde betreft geldt voor de staat hetzelfde als voor het individu: oorlog worde gevoerd met het oog op vrede, gearbeid worde voor vrije tijd, nodige en nuttige dingen zijn dienstbaar aan de edele. Dit houde de staatsman bij zijn wetgeving in het oog.

Aristoteles

Wettersigge Waterkant

Beelden van Doarmer's trainingsrondje langs de grensrivier R., rechts begint eigenlijk Salland.

Kar en determinaasje Keuze en determinatie

Saul bleef kalm, al kostte hem dat enige moeite. “In vrijheid handelen betekent niets meer dan vrijwillig handelen, dus zonder dat je handelt uit verplichting of verslaving. Met andere woorden, handelen in overeenstemming met je verlangens en overtuigingen. Dat is absoluut niet in strijd met een wereld die door wetten wordt gedetermineerd. Sterker nog, zo’n wereld vereist dat je handelingen worden veroorzaakt door je eigen verlangens. In vrijheid handelen betekent niet dat je in staat moet zijn om iets anders te doen dan wat we in precies dezelfde omstandigheden op een bepaald moment doen. Daar gaat het helemaal niet om.”
“Daar gaat het nu juist wel om! “, riep Chloë. “Dat is precies wat in vrijheid handelen voor mij betekent! Het gaat er niet om dat je de vrijheid hebt om tegen de regering te protesteren, het gaat erom dat je de vrijheid hebt om ervoor te kiezen tegen de regering te protesteren!”

L.Eyre

Welke vrijheid is mogelijk? Vrijheid ondanks determinatie? Misschien maakt het ook niets uit. In deze discussie wordt ook als argument gebruikt, dat het voor iemand, die een lot koopt , in feite niets uitmaakt, of de winnende nummers al van tevoren getrokken zijn of pas achteraf. De kans om te winnen blijft even groot.

De luorkjende boal De loerende beul

Gij gelijkheidspredikers, uit u schreeuwt naar gelijkheid de tirannenwaanzin der onmacht: uw heimelijkste tirannenlusten vermommen zich zo in deugd-woorden! …….. Aldus raad ik u, mijne vrienden: wantrouw allen, in wie de neiging tot straffen machtig is! Dat is volk van slechte aard en afkomst; uit hun gezichten loert de beul en de speurhond. Wantrouwt al diegenen, die druk over gerechtigheid spreken! Waarlijk hun zielen ontbreekt het niet enkel aan honing.En wanneer zij zichzelf “goeden en rechtvaardigen” noemen, vergeet dan niet, dat hun voor farizeeër maar één ding ontbreekt: macht!

Nietzsche

De tsjelke De beker

Doarmer wit it no, Hy bestiet!

Krigel Strijdbaar

Moarn is de dei! Meie hja yn’e boaits yn R. krigel wêze! D’er stiet in protte op it spul . Wurde hja ferslein, dan sil it himelske ljocht dwêste en in jierren duorjende tsjusternis tsjocht del. Dêrom dizze wurden út in Frysk liet:

Fryslân ropt! De findels foar!
Net mear drige yn’e rige!
Fol de kloft fan krigers oan,
Is ús folts syn kriich ûntstoarn?
War dy! Fries fan’t âlde skaai!
’t Âlde heitelân is faai!

Nou, als dit niet helpt dan weet Doarmer het ook niet meer, maar het lied zegt gelukkig ook “Bûch de knibbels del! Krêft fan boppen yn te roppen, ha wy nedich, eltse dei”

De neilen De nagels

Vrij noemt gij u? Uw heersende gedachte wil ik horen, en niet ‘dat gij een juk zijt ontdoken’. Zijt gij er een, die een juk ontduiken mocht? Menigeen heeft zijn laatste waarde weggeworpen, toen hij zijn dienstbaarheid van zich wierp. Vrij waarvan? Wat bekommert zich Zarathoestra daarom! Klaar echter moeten mij uw ogen kond doen: vrij waartoe!…….. Menigeen moogt gij de hand niet geven, doch slechts de klauw: en ik wil dat uw klauwen ook nagels hebben. Maar de ergste vijand die gij kunt ontmoeten, zult gij altijd zelf zijn; gij wacht u zelf op in holen en donkere wouden…… Ga met uw tranen in eenzaamheid, mijn broeder. Ik heb hem lief, die boven zichzelf uit scheppen wil en zo te gronde gaat.

Nietzsche

Ook hier wijst Nietzsche erop,dat het niet voldoende is het juk af te werpen , zoals de leeuw dat doet met de last, die op de kameel geladen is. Het gaat erom, wat men met die vrijheid doet (vrij waartoe!)

Dûs Douche

Doarmer heeft een douche, ook al hangt deze buiten aan een boom en wordt het water door zonnewarmte op temperatuur gebracht.

Woansdeis 's Woensdags

It ark Het werktuig

Was ist in Wahrheit das Ding, sofern es ein Ding ist? Wenn wir so fragen, wollen wir das Dingsein (die Dingheit) des Dinges kennenlernen. Es gilt, das Dinghafte des Dinges zu erfahren. Dazu müssen wir den Umkreis kennen, in den all jenes Seiende gehört, das wir seit langem mit dem Namen Ding ansprechen.

Heidegger

Met deze vraag „wat is een ding?” begint Heidegger uit te leggen, wat volgens hem het verschil is tussen “das Ding”, “das Zeug” en “das Kunstwerk”. Een rotsblok is een ding, een hamer is een werktuig en wat is een kunstwerk? Zowel het werktuig als het kunstwerk zijn door mensenhand geproduceerd. In Heideggeriaanse taal:
Das Stoff-Form-Gefüge aber , wodurch zunächst das Sein des Zeuges bestimmt wird, gibt sich leicht als die unmittelbar verständliche Verfassung jedes Seienden, weil hier der anfertigende Mensch selbst daran beteiligt ist, nämlich bei der Weise, wie ein Zeug ins Sein kommt. Insofern das Zeug eine Zwischenstellung zwischen dem bloßen Ding und dem Werk einnimmt, liegt es nahe, mit Hilfe des Zeugseins( des Stoff-Form-Gefüges) auch das nicht zeughafte Seiende, Dinge und Werke und schließlich alles Seiende zu begreifen.

Ja, wat moet Doarmer hier nog aan toevoegen?

Sneinske bylden Zondagse beelden

Kant en de ivich-griene buxus (Kant en de eeuwig-groene buxus)

in touter foar it loaikjen( een schommel voor het luieren)

Yn'e widze lein In de wieg gelegd

We zijn er oorspronkelijk niet voor in de wieg gelegd om geleerden te worden; misschien komt het door een soort misbruik van onze organische vermogens dat we het toch zijn geworden, en dat tot last van de staat, die een menigte nietsnutten de kost geeft, welke de ijdelheid getooid heeft met de naam van “filosofen”. De Natuur heeft ons enkel en alleen geschapen om gelukkig te zijn: alles en iedereen, van de worm die over de grond kruipt tot aan de adelaar die onzichtbaar wordt in de wolken……. Laten we niet verdwalen in het oneindige: we zijn er niet voor geschapen om daar ook maar het minste benul van te krijgen. Het is ons ten enenmale onmogelijk de oorsprong der dingen te achterhalen. Het maakt trouwens voor onze gemoedsrust niets uit of de materie eeuwig dan wel geschapen is, of er een God bestaat of niet. Welke een dwaasheid zich het hoofd te breken over iets dat wij onmogelijk kunnen weten en dat ons niets gelukkiger zou maken, zelfs al slaagden we er wel in het te achterhalen!

Julien Offray de Lamettrie (1709 – 1751): De mens een machine

Kamiel,liuw en bern Kameel,leeuw en kind

Drei Verwandlungen nenne ich euch des Geistes: wie der Geist zum Kamele wird, und zum Löwen das Kamel, und zum Kinde zuletzt der Löwe……. Was ist das Schwerste, ihr Helden? So fragt der tragsame Geist, daß ich es auf mich nehme…… Alles dies Schwerste nimmt der tragsame Geist auf sich: dem Kamele gleich , das beladen in die Wüste eilt, also eilt er in seine Wüste…. Aber in der einsamsten Wüste geschieht die zweite Verwandlung: zum Löwen wird hier der Geist, Freiheit will er sich erbeuten und Herr sein in seiner eignen Wüste….. Freiheit sich schaffen und ein heiliges Nein auch vor der Pflicht: dazu, meine Brüder, bedarf es des Löwen…… Aber sagt , meine Brüder, was vermag noch das Kind, das auch der Löwe nicht vermochte? Was muß der raubende Löwe auch noch zum Kinde werden? Unschuld ist das Kind und Vergessen, ein Neubeginnen, ein Spiel, ein aus sich rollendes Rad, eine erste Bewegung, ein heiliges Jasagen.

Friedrich Nietzsche

Vooral de laatste gedaanteverwisseling waardeert Doarmer, het is niet voldoende om als een leeuw alle last van zich af te gooien, die men als een kameel opgeladen heeft gekregen door opvoeding, onderw. , instituten etc., maar men moet als een kind opnieuw beginnen en ja zeggen tegen het leven. Voor Nietzsche zullen de meeste mensen hun leven lang kameel blijven, opgezadeld met regeltjes, “moeten” zij zoveel en mogen zij zoveel niet. Een aantal lukt de gedaanteverwisseling tot leeuw, zij gooien de last van zich af, maar wat dan? Dan heeft men het kind nodig om het leven een eigen vorm te geven.

Prakkesearje en wurkje Peinzen en werken

Man schämt sich jetzt schon der Ruhe; das lange Nachsinnen macht beinahe Gewissensbisse. Man denkt mit der Uhr in der Hand, wie man zu Mittag ißt, das Auge auf das Börsenblatt gerichtet, man lebt wie einer, der fortwährend etwas versäumen könnte. „Lieber irgend etwas tun als nichts“ – auch dieser Grundsatz ist eine Schnur, um aller Bildung und allem höheren Geschmack den Garaus zu machen……. Die Arbeit bekommt immer mehr alles gute Gewissen auf ihre Seite: der Hang zur Freude nennt sich bereits „Bedürfnis der Erholung“ und fängt an sich vor sich selber zu schämen….Nun! Ehedem war es umgekehrt: die Arbeit hatte das schlechte Gewissen auf sich. Ein Mensch von guter Abkunft verbarg seine Arbeit, wenn die Not ihn zum Arbeiten zwang.

Friedrich Nietzsche

Doarmer heeft vaak een plaatsvervangend gevoel van schaamte als iemand in gezelschap openlijk zegt, dat hij hard werkt. Ook al doe je dat, de anderen hoeven dat toch niet te weten!!!!

Stinne Zuchten

‘Max Salter', zei Polly, 'je staat nu al twintig minuten te verkondigen dat we niet bestaan. Dat is toch een zinloze onderneming? Of je hebt ongelijk, en dan sta je onze tijd te verspillen. Of je hebt gelijk – en waarom zou je dan de moeite nemen tegen ons te praten? Je hebt altijd al idealistische neigingen. ‘
‘O?’ Ben was verbaasd. Max wekte niet echt de indruk dat hij streed voor een betere wereld.
‘Hier betekent idealisme dat je ervan uitgaat dat niets bestaat, behalve ervaringen in de menselijke geest, of ideeën,' legde Lila uit. 'Er zijn geen vaste voorwerpen die blijven bestaan als we ze niet ervaren; in plaats daarvan is de wereld niets meer dan een constructie die uit deze ervaringen is samengesteld. De bewering dat een boom bestaat, betekent eenvoudig “er is een boom gezien”.’
‘O.’
Polly zuchtte. ‘Het is vast erg vermoeiend om een idealist te zijn. Telkens als je opstaat, neem je de stoel met je mee.’

L. Eyre

Tebek Terug

Doarmer is weer terug uit het land der Kaninefaten. Hij heeft behalve de stad H. ook musea in de stad L. bezocht, in de duinen gerend en over de boulevard van Z. gelopen en nu is hij weer druk bezig met het maken van studiewijzers en zo.

De loft De lucht

Hjoed is Doarmer yn'e stêd H.

Yn it kuorke In het mandje

It juwiel Het juweel

De goede wil is niet door wat hij teweegbrengt of realiseert, niet door zijn geschiktheid om een of ander gesteld doel te bereiken, maar alleen door het willen zelf, dus op zich goed. Hij moet, op zichzelf beschouwd, oneindig veel hoger worden gewaardeerd dan alles wat door hem ooit ten gunste van een of andere neiging, ja, zo men wil, van het totaal van de neigingen, tot stand zou kunnen worden gebracht. Al zou het deze wil, door een bijzonder onfortuinlijk lot of door een stiefmoederlijke bedeling van de natuur, volledig aan kracht ontbreken om zijn bedoeling door te zetten; al zou hij ondanks al zijn streven niets tot stand brengen en bleef alleen de goede wil over, dan zou hij als een juweel toch op zich schitteren, als iets wat zijn volledige waarde in zichzelf heeft. Nuttigheid of vruchteloosheid kan aan deze waarde niets toevoegen of afdoen.

Immanuel Kant.

Zoals eerder gezegd, Doarmer begrijpt deze opvatting van Kant niet. Het gaat om “de goede wil”, natuurlijk, maar als men het zou vragen, de meeste mensen willen “het goede”, want bekrompenheid en gebrek aan zelfrelativering zijn wijdverbreid. We moeten echter weten wat het einddoel is, anders kunnen we ook niet over “goed” en “kwaad”spreken (Nietzsche). Ieder wil wel iets, maar om dat een goede wil te noemen , ja, misschien om dat specifieke doel te bereiken, maar moeten we daar heen?

Foartiid A priori

Het is dus minstens een nog nader te onderzoeken en niet op het eerste gezicht direct te beantwoorden vraag of er zulke kennis bestaat die onafhankelijk is van de ervaring en zelfs van alle zintuiglijke indrukken. Zulke kennis wordt a priori kennis genoemd, in onderscheid tot empirische kennis, die haar bronnen a posteriori, namelijk in de ervaring heeft.

De ruimte is een noodzakelijke a priori voorstelling die aan alle uiterlijke aanschouwingen ten grondslag ligt. Het is onmogelijk zich voor te stellen dat er geen ruimte is, terwijl we ons heel goed kunnen indenken dat er geen voorwerpen in worden aangetroffen. De ruimte wordt dus als de mogelijkheidsvoorwaarde van de verschijningen beschouwd en niet als een bepaling die van hen afhankelijk is. Ze is een a priori voorstelling, die noodzakelijkerwijs aan uiterlijke verschijningen ten grondslag ligt.

De tijd is een noodzakelijke voorstelling die aan alle aanschouwingen ten grondslag ligt. We kunnen ten aan zien van de verschijningen de tijd zelf niet opheffen, hoewel we heel goed de verschijningen uit de tijd kunnen wegnemen. De tijd is dus een a priori gegeven. Alleen in de tijd is alle werkelijkheid van de verschijningen mogelijk. Deze kunnen in hun geheel wegvallen, maar de tijd zelf kan niet worden opgeheven.

Immanuel Kant

Skrieme Huilen

En wanneer mensen, die toch sterfelijk zijn, met elkaar in welgevormde slaglinies strijd leveren, zoals ze bij wapendansen spelenderwijs ook doen, dan maken ze alleen maar duidelijk dat al die menselijke gewichtigheid maar kinderspel is, en ze tonen aan dat de dood niets ergs is en dat ze door in oorlogen of in gevechten te sterven alleen maar wat eerder krijgen wat anders toch komt, als ze oud zijn…….. Net zoals we doen op het toneel van de theaters, zo moeten we ook moorden en alle vormen van dood en inname en plundering van steden bekijken; het zijn allemaal toneelwisselingen en rolveranderingen en gespeeld gejammer en geweeklaag……. En daar moeten we ook nog aan denken, dat we huilen en weeklagen niet moeten beschouwen als bewijs dat het kwaad bestaat: kinderen huilen en jammeren immers ook bij dingen die niet erg zijn.

Plotinus

Swietwei nei de ein Zoetjes aan naar het einde

100 meter voor de finish

Earmhertich bealgje Zielig zwoegen

Vandaag gaat Doarmer naar de stad E. om ruim 21km af te leggen. Ja, het leven is niet alleen een pretje, zoals sommige mensen schijnen te denken, er moet ook iets gedaan worden en Doarmer doet dat op zijn eigen manier, een ander maakt studiewijzers of voert actie voor zeehonden of zielige mensen of zo. Het wordt hem bovendien niet gemakkelijk gemaakt, want hij moet in het achterste vak starten. Ja, het is niet altijd eerlijk verdeeld en soms droomt Doarmer ervan, dat het hem ook eens een keer meezit en het geluk hem toelacht.

It docht fertuten Het heeft resultaat

De belangrijkste theorieën die in de moderne ethiek opgang doen, kan men in twee soorten verdelen : de resultaatstheorieën en de intentietheorieën. De resultaatstheorieën kijken bij de zedelijke beoordeling van menselijke handelingen vooral naar het resultaat van die handelingen….. De intentietheorieën beoordelen de daad niet naar het resultaat, maar naar de intentie.

G.Koek

Immanuel Kant is een vertegenwoordiger van die laatste theorie, voor hem is “de goede wil” essentieel . Maar, denkt Doarmer, die goede wil, dat is nog niet zo gemakkelijk, goedwillende idealisten kunnen heel wat ellende aanrichten en moet je ze dan toch positief beoordelen, omdat hun bedoelingen “goed” waren en los je daarmee het probleem “wat is goed? “ wel op? Doarmer heeft een grote waardering voor de kentheorie van Kant , maar met diens categorische imperatief “handel zo, dat de stelregel van uw wil steeds tegelijk als beginsel van een algemene wetgeving zou kunnen gelden” kan hij niet uit de voeten. Sommige lieden hebben nu eenmaal merkwaardige plannen met deze aarde en bovendien heeft Doarmer zo zijn bedenkingen over de eerlijkheid , waarmee men zichzelf en die zogenaamde goede wil bekijkt. Ook de resultaatstheorieën hebben iets willekeurigs in zich en misschien is het wel zo, dat wij maar iets doen en of het goed is, hangt af van Zijn genade.

Lykbetsjuttend Gelijkbetekenend

Die einzige Welt, welche Jeder wirklich kennt und von der er weiß, trägt er in sich, als seine Vorstellung, und ist daher das Centrum derselben. Deshalb eben ist Jeder sich Alles in Allem; er findet sich als Inhaber aller Realität und kann ihm nichts wichtiger seyn, als er selbst. Während nun in seiner subjektiven Ansicht sein Selbst sich in dieser kolossalen Größe darstellt, schrumpft es in der objektiven beinahe zu Nichts ein, nämlich zu ungefähr 1/1000000000 der jetzt lebenden Menschheit. Dabei nun weiß er völlig gewiß , daß eben jenes über Alles wichtige Selbst, dieser Mikrokosmos, als dessen bloße Modifikation oder Accidenz, der Makrokosmos auftritt, also seine ganze Welt, untergehn muß im Tode, der daher für ihn gleichbedeutend ist mit dem Weltuntergange.

Arthur Schopenhauer

Later zal Ludwig Wittgenstein het nog radicaler en zeker korter zeggen , namelijk “meine Welt ist die erste und die einzige”. De wereld is ontstaan bij je geboorte en gaat samen met jou ten onder. Deze opvatting heeft nogal wat consequenties , vooral als men de wereld vanuit historisch perspectief wil bekijken.

De brûnzen skoech De bronzen schoen

Gearstreame Confluentes

D’eintsjes yn’t lizich wiet

Fjouwerfâldich Viervoudig

In eerste aanleg is de wereld dus voorstelling. De wereld, met andere woorden, is wat zich in de ervaring van een subject voordoet………Schopenhauer begint met een idealistische positie in te nemen. Idealisme is de visie dat de materiële objecten die we waarnemen voor hun bestaan en ordening afhankelijk zijn van het kennend subject. Hij noemt zijn eigen positie “transcendentaal idealisme”, een term die hij ontleent aan Kant, maar hij benadrukt tevens zijn verwantschap met Berkeley, omdat hij in de stelling van de laatste, namelijk “zijn is waargenomen worden”, een eerste glimp ziet van de waarheid in het idealisme. Kants bijdrage bestaat daarin dat hij verklaart hoe het waargenomene een wereld van objecten vormt als deze gestructureerd is door de noodzakelijke regels van ruimte, tijd en causaliteit. Schopenhauers opvatting van de wereld van empirische objecten is die van De viervoudige wortel: empirische objecten bestaan uit materie, die verschillende delen van ruimte en tijd vullen, die in causale wisselwerking met andere, soortgelijke , delen staan. Zijn idealisme zegt echter dat zonder het subject van de ervaring al die objecten niet zouden bestaan.

C. Janaway over Schopenhauer

“Die Welt ist meine Vorstellung“, zo begint Schopenhauer zijn werk „Die Welt als Wille und Vorstellung“. Met de hier boven beschreven Vorstellung van Schopenhauer kan Doarmer heel goed leven. De “Wille” is echter niet de positieve, opbouwende wil zoals later bij Nietzsche, maar het is een “blinde levenswil” , die eigenlijk alleen wil overleven en die er niet voor terugschrikt zichzelf in de staart te bijten en ons bestaan tot een hel maakt. Als de eendagsvlieg Doarmer zich echter de wereld voorstelt, ziet deze er toch veel mooier uit. Misschien is schoonheid wel een illusie, maar datzelfde kan men ook van “it nearzige”, het naargeestige zeggen.

Wettersigge Waterkant

De swannen fan’e Eksosche Aa

Eltse dei moetsje hja inoar,
de swannen en de doarmer.
Âlde freonen op distânsje,
steatlike wite skûten
driuwend yn in nei-oan ûnferoarlik no
swiid troch in striidhaftige skientme.
Oan'e wettersigge draaft de doarmer
en besiket yn kadâns
de swiertekrêft te skouderjen.
En fansels boartet de twirre
ûndogens mei de weagjes.

Oersetting:

De zwanen van de Eksosche Aa

Elke dag ontmoeten zij elkaar
de zwanen en de doler.
Oude vrienden op distantie,
statige witte schuiten
drijvend in een bijna onveranderlijk nu
imposant door een krijgshaftige schoonheid.
Aan de waterkant rent de doler
en probeert in cadans
de zwaartekracht te negeren.
En natuurlijk speelt de dwarrelwind
ondeugend met de golfjes.

In suterige samling Een schamele verzameling

Men hoort regelmatig zeggen dat niets zo vrij is als het denken; en het zou mooi zijn als dat zo was, maar in verscheidene gevallen zal het tegenovergestelde waar blijken te zijn. Er zijn veel gevallen waarin niets koppiger en tomelozer is dan onze gedachten; ze laten zich niet voorschrijven welke objecten ze moeten volgen en evenmin laten ze zich afleiden van de objecten waaraan ze zich eenmaal vastgehecht hebben, maar sleuren een mens met zich mee achter de ideeën aan die ze op het oog hebben, wat hij er ook tegen doet….. hoe moeilijk is het een geest er toe te brengen, die door een dertig of veertig jaar oude gewoonte verschrompeld is tot een schamele verzameling vanzelfsprekende en algemene ideeën, zich zelf overvloediger te bevoorraden en kennis te nemen van ideeën die rijker materiaal voor zinvolle beschouwingen zouden verschaffen.

John Locke (1632 – 1704)

Ynwreaun Ingewreven

Als een parel in de modder wordt gegooid
daalt haar waarde niet.
En haar waarde stijgt niet
als ze met balsemolie ingewreven wordt;
in de ogen van de eigenaar behoudt zij haar waarde.

Een ezel die een molensteen ronddraaide,
legde al lopend honderd mijl af.
Toen hij werd losgemaakt
merkte hij dat hij nog steeds op dezelfde plaats was.

Er zijn mensen die veel reizen maken
zonder dichter bij enige plek te komen.
Wanneer de avond hen overvalt,
hebben ze nog geen stad of dorp,
geen schepsel of iets anders uit de natuur,
geen macht of geen engel,
gezien.
De ongelukkigen hebben zich vergeefs ingespannen.

Uit het evangelie volgens Filippus ( een apocrief “gnostisch” evangelie )

Het waren interessante lui, die gnostici. Ze hebben het niet gered , misschien omdat hun interpretatie van het christendom iets te hoog gegrepen was voor de massa. Doarmer kan zich wel vinden in bovenstaande boodschap, want een parel blijft een parel , "wie als gulden gemaakt is, kan niet als stuiver uitgegeven worden", zegt een oud volk. Ook die tweede, "wanneer de avond hen overvalt", wat hebben ze dan met hun leven gedaan? Studiewijzers gemaakt of zo?

De foalle Het veulen

Doarmer heeft de “gearkomste fan ‘e sibben” weer overleefd in het heuvelige land G. , waar hij o.a een pas geboren veulentje zag en een reclamebord met een lid van de clan.

Hichte en delte Hoogte en laagte

Vandaag vertrekt Doarmer naar het heuvelige land G., “dêr’t Reaklif sa swietkes lonket yn ‘e jûntiidssinneskyn”. Hij heeft namelijk een gathering of the clan en daarom neemt hij ook zijn ceremonieel zwaard mee.

Kriich en leffens Strijd en lafheid

Maar waarom overkomen de goede mens de tegennatuurlijke dingen en valt de slechte mens ten deel wat in overeenstemming met de natuur is? Hoe kan men hier spreken van een eerlijke verdeling?..........Het is toch voorwaar onbetamelijk dat de goede mensen slaven zijn en de slechte mensen meesters.......De natuurwet zegt immers dat men zich uit de krijg redt door dapper te zijn en niet door te bidden. Zo haalt men ook geen vruchten van het land door te bidden, maar door het land te bewerken en blijft men ook niet gezond als men zich niet om zijn gezondheid bekommert…….. Derhalve zou de voorzienigheid toch wel erg onzorgvuldig optreden , als ze het kwaad werkelijk de boventoon zou laten voeren. Slechte mensen zijn echter alleen aan het bewind bij de gratie van de lafheid van hun onderdanen: dat is immers rechtvaardig en het tegendeel niet.

Plotinos (204-270)

De toer fan S. De toren van S.

hynders yn it grien - paarden in het groen

Stribje, lije en doarmje Streven, lijden en dolen

Tot leven gewekt in de nacht van de bewusteloosheid, treft de wil zichzelf aan als individu in een eindeloze en grenzenloze wereld, te midden van talloze individuen, die allemaal streven, lijden en dolen; en als in een bange droom keert hij haastig terug naar die vroegere bewusteloosheid. Tot dat moment zijn zijn wensen echter onbegrensd, zijn uitspraken onuitputtelijk, en elke vervulde wens creëert weer een nieuwe……. Alles in het leven wijst erop dat het aardse geluk gedoemd is verijdeld of als illusie ontmaskerd te worden.

Zo ziet het leven van vrijwel alle mensen eruit; ze willen, ze weten wat ze willen en ze streven ernaar, met genoeg succes om hen te behoeden voor vertwijfeling en met genoeg mislukkingen om hen te behoeden voor verveling en haar gevolgen.

Schopenhauer

Het is geen vrolijke jongen, onze Arthur. Het bestaan is geen pretje. De "levenswil" is blind en doet eigenlijk maar wat. Nietzsche, die eerst een grote bewondering voor Schopenhauer had, zal zich later duidelijk distantiëren en een positieve boodschap over het leven de wereld insturen.

Yn'e hollen fan oaren In de hoofden van anderen

Dy't himsels weismyt, wurdt troch in oar net opkrigen

Een bestaan waarvan de waarde afhankelijk is van hoe het zich in de ogen van anderen voordoet, zou trouwens niets dan ellende opleveren; maar precies zo zou het leven van een held of van een genie er uitzien indien de waarde ervan in de roem bestond, dat wil zeggen in de bijval van anderen. Het is immers eerder zo, dat elk wezen omwille van zichzelf bestaat en daarom ook in de allereerste plaats in zichzelf en voor zichzelf. Wat iemand is, in welke concrete zin dan ook, dat is hij in de allereerste plaats en hoofdzakelijk voor zichzelf: en als het in dat opzicht niet veel waard is, dan kan het in geen enkel ander opzicht veel voorstellen…… Bovendien vormen de hoofden van de massa een te ellendig toneel dan dat zich daar het ware geluk zou afspelen.

Schopenhauer

Wiuwe Wuiven

Het ervaren van onafhankelijke werkelijkheid, niet gehinderd door een bepaald gezichtspunt of vooringenomen standpunt, met een onbeperkt scala aan ervaringen…….. dat zou gelijk staan aan het ontdekken van de stoel-zoals-hij-zelf-is. En met al onze kennis zijn we daar nog ver van verwijderd. Kan het gezichtspunt waarvan we uitgaan invloed hebben op wat we ontdekken? Je hoeft niet te geloven dat alles op elk niveau zo onzeker is als op kwantumniveau om in te zien dat dit inderdaad mogelijk is. Ook hoef je niet te geloven dat een bepaald gezichtspunt de objectieve werkelijkheid verandert………. Keuzes veranderen de objectieve werkelijkheid niet, maar ze bepalen voor een deel wat we als werkelijkheid ervaren en welk wetenschappelijk resultaat te voorschijn zal komen. Sommige kritische lieden geloven dat het resultaat “kennis” is die totaal niet is gebaseerd op de objectieve werkelijkheid. Moeten we een dergelijke sceptische houding serieus nemen? Misschien in zoverre dat we heel goed moeten kijken naar “hoe wij kijken”.

K.Ferguson

Kant zei dat wij nooit “ das Ding an sich “ kunnen kennen, maar dat wij ons altijd bezig houden met de “Erscheinungen”. Berkeley zei radicaal , dat iets er pas is als het wordt waargenomen. Wij kijken natuurlijk als mensen naar alles, wij zijn beperkt door onze zintuigen en misschien kijken wij alleen naar die dingen, die wij willen zien. Misschien zien wij in de kosmos regelmaat en wetten,maar is de kosmos an sich een grote chaos. Waarom is de tijd voor ons niet omkeerbaar, eigenlijk is daar op zich niets tegen? En zoals Dawkins zegt, het is statistisch mogelijk dat een marmeren beeld naar ons wuift, de moleculen moeten gewoon één kant op bewegen.

Om utens In den vreemde

Oh ja 't is wier,ik fiel my hjoed
Hiel oars as oars, begryp my goed
Myn hûs stie oeral op'e wrâld
Gjin plak dêr't ik sa fan hâld

Ik stiel herten, die oaren sear
Makke freonen, ferlear in pear.
De lêste dagen bin ik bang
Dat ik sa nei dy ferlang.

Ik sil dy sizze dat ik grutsk bin
En myn tinzen stean hiel ticht by dy
Fryslân do ropst my, ja ik wol nei hûs
En soe ik ea in frjemde wurde
En dyn grûn fielt net mear as fan my
Fryslân o Fryslân ik longerje nei dy

O Fryske grûn, do joechst my brea
De griene greiden, de rook fan hea
Dyn loften wyld, dyn marren wiid
Dat is myn byld fan dy tiid

Fertel ferhalen,sjong fan dyn grûn
It is wêr't eartiids myn libben begûn
't Ferwûndert my hoe as it kin
Dat ik mysels hjoed net bin

Ik sil dy sizze dat ik grutsk bin
En myn tinzen stean hiel ticht by dy
Fryslân do ropst my, ja ik wol nei hûs
En soe ik ea in frjemde wurde
En dyn grûn fielt net mear as fan my
Fryslân o Fryslân ik longerje nei dy